Naar de inhoud
De Huiszwaluw – vintage interiors
Collectie EN

Kunst ophangen

Uit de bibliotheek van

Een schilderij dat goed hangt, valt niet op als opgehangen. Het hoort gewoon bij de kamer. Hangt het te hoog of te los van de meubels, dan blijft het zweven, hoe mooi het ook is. Musea en verzamelaars hebben eeuwenlang uitgeprobeerd hoe je kunst het beste laat zien, en van wat zij vonden kun je thuis veel gebruiken. Met een paar maten en een vaste volgorde sla je bovendien geen spijker te veel in de muur.

Van vloer tot plafond: de les van de Salon

Vanaf 1667 hield de Franse kunstacademie in Parijs haar officiële tentoonstelling, die in het Louvre de naam Salon kreeg. De schilderijen hingen er van vloer tot plafond, lijst aan lijst, op elke vrije centimeter. Die manier van hangen heet nog altijd de salonhang. Bij de Royal Academy in Londen ging het net zo, en daar hadden schilders er twee woorden voor. Een werk hing on the line, op de ereplaats op ooghoogte, of het was skied: hoog weggehangen, waar niemand het goed kon zien.

De les is tweeledig. Een volle wand kan prachtig zijn, want veel werken bij elkaar worden samen één groot beeld. Maar binnen die wand is er altijd een beste plek, en dat is ooghoogte. Hang je een wand vol, geef je liefste werk dan die plek en bouw de rest eromheen. En doe het op één wand, niet op vier.

Eén rij, veel lucht: de les van Alfred Barr

Het tegenovergestelde kwam uit New York. Alfred Barr was de eerste directeur van het Museum of Modern Art, dat in november 1929 zijn eerste tentoonstelling opende. Hij hing schilderijen in één rij, met ruim afstand ertussen, tegen een neutrale wand. Die wand was in het begin niet eens wit: Barr liet de muren bespannen met beige, grof geweven doek, het meest neutrale wat er te krijgen was. Later werd het wit, en zo ontstond de museumzaal die we nu overal kennen.

De criticus en kunstenaar Brian O’Doherty gaf die zaal haar naam. In 1976 schreef hij voor het tijdschrift Artforum drie essays, in 1986 als boek verschenen onder de titel Inside the White Cube. Daarin laat hij zien dat de witte, lege ruimte niet onschuldig is: ze bepaalt zelf hoe je naar kunst kijkt.

De les: lucht is ook een manier van hangen. Eén werk op een lege, lichte wand krijgt alle aandacht. In een rustig huis met witgekalkte muren is dit de vanzelfsprekende keuze. Liever drie werken met ruimte dan tien zonder.

Kunst om mee te leven: de les van Jim Ede

Tussen die twee uitersten ligt een derde weg, en die is voor thuis de mooiste. Jim Ede (1895–1990) was in de jaren twintig en dertig conservator bij de Tate Gallery in Londen. In 1956 kwam hij met zijn vrouw Helen naar Cambridge, waar ze vier kleine huisjes samenvoegden tot één huis: Kettle’s Yard. Elke middag hield hij open huis en leidde hij studenten zelf rond. In 1966 schonk hij huis en verzameling aan de universiteit. Het is bewaard zoals de Edes het in 1973 achterlieten.

Ede hing zoals je woont. Een schilderij van Ben Nicholson hangt op kniehoogte onder een raam, zodat je het vanuit een stoel ziet. Op een lage tafel ligt een spiraal van 76 ronde kiezels van het strand, met dezelfde zorg neergelegd als een beeld. Op een tinnen bord ligt één citroen, die het geel van een schilderij van Miró vlakbij herhaalt. Kunst, meubels, stenen en daglicht horen daar bij elkaar.

De les: hang voor de plek waar je zit, niet voor een bezoeker die langsloopt. Laat een werk praten met wat ernaast staat: een kleur die terugkomt in een kom, een vorm die terugkomt in een steen. En durf laag te hangen.

Het hart op ooghoogte

Meet niet vanaf de bovenkant van de lijst, maar vanaf het midden van het werk. Dat hart hangt op ongeveer 145 tot 155 cm van de vloer. Musea en galeries houden doorgaans een hoogte rond 145 cm aan, de ooghoogte van iemand die staat. De meeste mensen hangen hoger, omdat een lege muur daartoe uitnodigt. Doe het niet. In een hoek waar je alleen zit, zoals bij de leesstoel, mag het gerust lager, zoals Ede deed.

Boven een bank of kast

Boven een meubel geldt een andere regel: het werk moet bij het meubel horen. Laat 15 tot 25 cm vrij tussen de bovenkant van de bank of kast en de onderkant van de lijst. Wordt het meer, dan raakt het schilderij los van wat eronder staat.

Let ook op de breedte. Een werk of een groep die ongeveer twee derde van de breedte van het meubel beslaat, staat in verhouding. Boven een bank van 210 cm is dat dus ongeveer 140 cm.

Eén groot werk of een groep

Eén groot werk geeft rust en maakt van een muur een middelpunt. Een groep kleinere werken vertelt meer, maar vraagt om orde. Behandel de groep als één geheel: het hart van het hele vlak hangt op ooghoogte, niet het hart van elk lijstje apart.

Houd tussen de lijsten steeds dezelfde afstand aan, 5 tot 8 cm. Hangen ze dichter op elkaar, dan wordt het druk. Hangen ze verder uiteen, dan valt de groep uit elkaar. Zoek iets wat de werken bindt: dezelfde kleur lijst, alleen werk op papier, of één onderwerp.

Licht op kunst

Hang werk op papier, zoals aquarellen, tekeningen en prenten, nooit in de volle zon. Het verkleurt en dat komt niet meer goed. Musea houden het licht op zulk werk daarom laag, op ongeveer 50 lux, veel minder dan het daglicht bij een raam. Een wand haaks op het raam is thuis de beste plek: het daglicht strijkt erlangs zonder in het glas te spiegelen.

Voor de avond werkt licht dat schuin van boven komt, onder een hoek van ongeveer 30 graden. Zo valt er geen schaduw van de lijst op het werk en kijk je zelf niet in de lamp. Neem een lichtbron met een kleurweergave van 90 of hoger, dan zie je de kleuren zoals ze zijn.

Het plan, stap voor stap

Leg een groep eerst uit op de vloer, voor de muur waar hij komt. Begin met het grootste werk en schuif de rest eromheen tot het klopt. Knip daarna van elk werk een vel papier op maat, plak de vellen met schilderstape op de muur en kijk er een dag naar, ook vanuit je stoel.

Reken dan uit waar de spijker komt. Neem de hoogte van het hart, tel de helft van de lijsthoogte erbij op en trek de afstand tussen de bovenrand en het ophangpunt eraf. Een voorbeeld: het hart op 150 cm, een lijst van 60 cm hoog, het ophangpunt 10 cm onder de bovenrand. Dan komt de spijker op 150 plus 30 min 10, dus op 170 cm. Die laatste afstand vergeet bijna iedereen. Pas dan pak je de hamer.

Zo doe je het met oude stukken

Een oud schilderij heeft vaak een zware, donkere of vergulde lijst. Op een witgekalkte muur heeft zo’n lijst ruimte nodig, dus hang het alleen of geef het ruim afstand tot de rest, zoals Barr deed. Boven een oude kast of commode werkt één werk beter dan drie: kast en schilderij vormen samen één beeld. Heb je veel kleine oude portretten, prenten of landschapjes, dan is één wand in de trant van de Salon juist mooi, lijst aan lijst.

Een schilderij hoeft ook niet altijd te hangen. Zet het op de kast, leunend tegen de muur, met een kom of een steen ernaast, en je hebt een hoekje zoals in Kettle’s Yard. Je verplaatst het wanneer je wilt.

Haal vanavond het werk dat het hoogst hangt van de muur en houd het een handbreedte lager. Vraag iemand om te kijken, of zet het een avond op de kast. Je ziet meteen het verschil. Zoek je nog iets voor die ene lege wand, kom dan eens kijken bij De Huiszwaluw: daar vind je schilderijen, prenten en lijsten die al een leven achter zich hebben en op een rustige muur helemaal tot hun recht komen.

Geschreven door De Huiszwaluw

← Terug naar de bibliotheek Naar onze kunst →