Art nouveau interieur: lijn, natuur en ambacht

Op de foto: Art nouveau tafellamp met bronzen vlieg en hopbladeren – Jugendstil vaaslamp (€ 495) · Engelse art nouveau kandelaar met 5 armen – verzilverd (€ 95) · Franse Art Nouveau bronzen buste ‘Carmen’ van Emmanuel Villanis – circa 1900 (€ 895) · Franse Art Nouveau bronzen buste ‘Cendrillon’ van Emmanuel Villanis – circa 1900 (€ 895) · Frans majolica art nouveau wandbord – Jugendstil, circa 1900 (€ 245)

Art nouveau

Lijnen die groeien als planten

Op de foto: Franse Art Nouveau bronzen buste ‘Carmen’ van Emmanuel Villanis – circa 1900 (€ 895) · Franse Art Nouveau bronzen buste ‘Cendrillon’ van Emmanuel Villanis – circa 1900 (€ 895)

Wat is art nouveau?

Art nouveau is de stijl van rond 1900: grofweg van 1890 tot 1910. Het was een bewuste breuk met de negentiende eeuw, waarin elk meubel een oudere stijl nadeed. Ontwerpers wilden iets nieuws, en ze vonden het buiten: in stengels, bladeren, bloemen, insecten en golvend haar.

De naam komt van de Parijse galerie L’Art Nouveau, die kunsthandelaar Siegfried Bing in 1895 opende. In Duitsland heet dezelfde beweging jugendstil, naar het tijdschrift Jugend dat vanaf 1896 in München verscheen. In Nederland sprak men van Nieuwe Kunst.

Het hoogtepunt was de wereldtentoonstelling van Parijs in 1900. In hetzelfde jaar kreeg de stad de metro-ingangen van Hector Guimard, en in Brussel stond toen al zeven jaar het Hôtel Tassel van Victor Horta. Van gebouw tot theelepel: alles mocht kunst zijn.

Waarom is art nouveau weer zo geliefd?

Bibliotheek met art nouveau litho’s van Verneuil en een art nouveau tafellamp met bronzen vlieg

Art nouveau is handwerk, en dat zie je. In een tijd waarin veel er strak en hetzelfde uitziet, valt een lijn die met de hand is getekend meteen op. Je kijkt er langer naar.

Neem de litho’s van Maurice Pillard Verneuil uit de map L’animal dans la décoration van 1897. Hermelijnen, bijen en een hond zijn er teruggebracht tot ritme en vlak, in zachte kleuren. Het zijn losse bladen van 46 bij 34,4 centimeter, bedoeld als voorbeeld voor ontwerpers. Nu zijn ze zelf het kunstwerk.

Daarnaast staat een tafellamp van 59 centimeter hoog, met hopbladeren, een glazen bloemkap en een bronzen vlieg op de voet. Zo’n detail verzin je niet meer. De bedrading van oude lampen is niet door ons gecontroleerd; laat die altijd nakijken door een elektricien.

Op de foto: Art nouveau litho ‘Hermines vulgaires’ – M.P. Verneuil, L’Animal dans la décoration, 1897 (€ 85) · Art nouveau litho hondenkandelaar, bijen en koperen fries – M.P. Verneuil, 1897 (€ 85) · Art nouveau tafellamp met bronzen vlieg en hopbladeren – Jugendstil vaaslamp (€ 495)

De kracht van art nouveau: lijn, natuur en ambacht

De kern van art nouveau is de lijn. Geen rechte hoek als het ook met een bocht kan: de bekende zweepslaglijn loopt door tot in een deurkruk of de arm van een kandelaar. Vorm en versiering zijn één geheel.

De natuur is het voorbeeld, maar nooit letterlijk. Een lelie wordt een lampenkap, een libel een broche, een vrouwenhoofd met wapperend haar de rand van een bord. Émile Gallé in Nancy maakte er glas van, anderen brons, zilver en aardewerk.

En dan het ambacht. Majolica met dik, glanzend glazuur, gegoten brons met een warme patina, verzilverd metaal dat mat is geworden door het poetsen van honderd jaar. Het materiaal mag zijn leeftijd tonen.

Hoe combineer je art nouveau zonder dat het een museum wordt?

Art nouveau is rijk aan vorm. Zet je het bij elkaar in een donkere kamer met behang en pluche, dan krijg je een museumzaal. Het geheim is ruimte: een stuk met veel lijn heeft een rustige achtergrond nodig.

Op een lange, kale houten tafel is een Engelse verzilverde kandelaar met vijf armen genoeg. Hij is maar 29 centimeter hoog en 32 centimeter breed, dus je kijkt er aan tafel gewoon overheen. Aan de muur hangt één Frans majolica wandbord van 27 centimeter met een vrouwenhoofd.

Meer hoeft het niet te zijn. Eenvoudige stoelen, linnen, een schaal fruit. De golvende armen van de kandelaar vallen juist op doordat alles eromheen recht en stil is.

Op de foto: Engelse art nouveau kandelaar met 5 armen – verzilverd (€ 95) · Frans majolica art nouveau wandbord – Jugendstil, circa 1900 (€ 245)

Eetkamer met Engelse art nouveau kandelaar met vijf armen en Frans majolica wandbord

Waar let je op als je art nouveau koopt?

Slaapkamer met art nouveau tafellamp en bronzen buste Carmen van Villanis

Kijk eerst naar de kwaliteit van de lijn. Bij een goed stuk loopt een bocht vloeiend door, zonder knik. Gietwerk is scherp, ook op de achterkant en in de details.

Zoek naar een signatuur, een gieterijstempel of een modelnummer. De bronzen bustes van Emmanuel Villanis, zoals Carmen en Cendrillon, dragen zijn naam en de titel op de sokkel. Ze zijn klein, 16 en 15 centimeter hoog, en juist daardoor makkelijk te plaatsen: op een commode, naast een lamp.

Let bij aardewerk op haarscheurtjes en restauraties, bij verzilverd metaal op slijtage op de hoge delen, en bij prenten op vocht en verkleuring. Sporen van gebruik horen erbij, maar je wilt weten wat je koopt. In onze beschrijvingen staat de conditie daarom altijd precies vermeld.

Op de foto: Art nouveau tafellamp met bronzen vlieg en hopbladeren – Jugendstil vaaslamp (€ 495) · Franse Art Nouveau bronzen buste ‘Carmen’ van Emmanuel Villanis – circa 1900 (€ 895)

Art nouveau in een licht, rustig interieur

Art nouveau en licht gaan goed samen. Tegen een witgekalkte muur wordt een silhouet een tekening: de armen van een kandelaar, het profiel van een buste, de steel van een lamp.

Kies een rustige ondergrond. Oud hout, kalksteen, linnen. Geen glans, geen patroon dat met het stuk in gesprek gaat.

Een losse litho hoeft niet meteen in een zware lijst. Zet het blad tegen de muur op een sidetable, zoals de adelaars van Verneuil hier in de hal. Naast de kandelaar en de kleine Cendrillon ontstaat een stilleven van drie hoogtes.

Houd de kleuren van het stuk zelf aan als leidraad. Het zachte terracotta en groen van de prent, het grijs van verzilverd metaal, het bruin van brons: daar hoeft niets bij.

En laat de deur openstaan. Art nouveau komt uit de tuin, en met groen op de achtergrond klopt het meteen.

Op de foto: Art nouveau litho ‘Aigles’ – adelaars, M.P. Verneuil, L’Animal dans la décoration, 1897 (€ 65) · Engelse art nouveau kandelaar met 5 armen – verzilverd (€ 95) · Franse Art Nouveau bronzen buste ‘Cendrillon’ van Emmanuel Villanis – circa 1900 (€ 895)

Hal met art nouveau litho Aigles van Verneuil, verzilverde kandelaar en buste Cendrillon

Eén stuk is genoeg

Je hoeft geen huis van Horta te hebben om van art nouveau te genieten. De stijl is gemaakt voor het kleine voorwerp: een lamp, een bord, een kandelaar, een prent.

Eén goed stuk verandert een hoek. Een buste op een stapel boeken, een wandbord boven een deur, een lamp op een nachtkastje. Het is de plek waar je oog even blijft hangen.

Wie er meer van heeft, zet ze bij elkaar op één tafel, met ruimte ertussen. Dan zie je de familie: dezelfde lijn in glas, brons, zilver en papier.

Orangerie met art nouveau tafellamp, kandelaar, litho Hermines en bronzen buste

Op de foto: Art nouveau tafellamp met bronzen vlieg en hopbladeren – Jugendstil vaaslamp (€ 495) · Engelse art nouveau kandelaar met 5 armen – verzilverd (€ 95) · Art nouveau litho ‘Hermines vulgaires’ – M.P. Verneuil, L’Animal dans la décoration, 1897 (€ 85) · Franse Art Nouveau bronzen buste ‘Carmen’ van Emmanuel Villanis – circa 1900 (€ 895)

Hoe zou De Huiszwaluw art nouveau toepassen?

Wij zetten art nouveau het liefst in een oud huis met lichte muren en uitzicht op de tuin. Weinig spullen, veel daglicht, en dan één stuk dat alle aandacht mag hebben.

We combineren het met eenvoudige, eerlijke meubels: een boerentafel, een linnen fauteuil, een ijzeren bed. Die rust heeft de stijl nodig.

En we mengen. Een art-nouveaulamp naast een strakke vaas uit de jaren dertig, een Verneuil boven een stoel uit de jaren zestig. De lijn van 1900 houdt het met alles uit.

Hieronder zie je welke art-nouveaustukken we nu in de collectie hebben. Elk stuk is één keer te koop; wat weg is, komt zo niet terug.