Naar de inhoud
De Huiszwaluw – vintage interiors
Collectie EN

Velours en fluweel

Uit de bibliotheek van

Velours is een stof die je eerst met je hand leest en dan pas met je ogen. Strijk erover en de kleur verandert: de ene kant op donker en diep, de andere kant op licht. Dat komt door de pool, de duizenden korte draadjes die rechtop in het weefsel staan. Velours en fluweel zitten op stoelen en banken van de negentiende eeuw tot de jaren zeventig, en een goede kwaliteit gaat langer mee dan je van zo’n zachte stof verwacht.

Wat het is

Fluweel is een geweven stof met een dichte, gelijkmatige pool. Velours is het Franse woord voor fluweel; bij meubelstof worden beide namen door elkaar gebruikt. De pool wordt niet op de stof gelijmd of erin gestoken, maar meegeweven. Naast de gewone draden loopt een extra kettingdraad die telkens een lusje boven het weefsel maakt.

Dat gebeurt op twee manieren. Bij de oude manier weeft de wever de pooldraad over dunne stalen roeden. Een roede met een mesje aan het eind snijdt de lusjes open als hij wordt uitgetrokken, een roede zonder mesje laat ze heel. Bij de andere manier ontstaan twee lagen stof tegelijk, met de pooldraden ertussen. Een mes snijdt de lagen los van elkaar, en je hebt twee stukken fluweel.

Waar het vandaan komt

De techniek komt uit Azië. In Europa wordt fluweel voor het eerst genoemd in het begin van de veertiende eeuw. Rond 1400 bloeide het weven in Italië, vooral in Lucca, Florence, Venetië en Genua. In de zestiende eeuw werd Brugge een centrum van fluweelwevers.

Eeuwenlang was fluweel van zijde, en alleen voor wie het kon betalen. Dat veranderde in de negentiende eeuw. De weefgetouwen gingen op mechanische kracht werken, en vanaf de jaren 1830 werd fluweel als dubbel stuk geweven, wat de prijs sterk omlaag bracht. Vanaf toen kon een gewone leunstoel met fluweel bekleed worden, in katoen, wol of mohair.

Katoen, mohair en rib

Katoenvelours is de gewone soort: zacht, mat en warm van kleur. Mohair velours is de sterke soort. Mohair is het haar van de angorageit, die tot 1849 alleen in de streek rond Ankara werd gehouden. Het haar glanst, veert terug en neemt kleur heel goed op. Daarom vind je mohair velours op stoelen waar veel op gezeten is.

Ribfluweel herken je aan de ribbels die in de lengte lopen. De pool staat er niet overal even hoog, maar in banen met een geultje ertussen. In het Frans heet het velours côtelé, in veel talen ook rib of ribcord, en in een aantal landen noemde men het simpelweg Manchester. Ribfluweel wordt in Europa sinds de achttiende eeuw gebruikt. De brede rib is de rib van broeken en van meubels, en in de jaren zeventig werd ribfluweel overal geliefd.

Dan zijn er de bewerkte soorten. Bij geperst velours drukt een hete metalen rol een patroon in de pool. Bij ciselé wisselen gesneden en ongesneden lusjes elkaar af, zodat het patroon in het weefsel zelf zit. Jonger velours is vaak van polyester, nylon of viscose.

Trijp, het velours van Utrecht

Trijp is de Nederlandse naam voor een poolweefsel dat tegen een stootje kan. De eenvoudige soort heeft een pool van wol, de betere een korte pool van mohair. Die betere soort heet nu mohair velours. In het buitenland kent men haar als velours d’Utrecht, Utrecht velvet of Utrechter Plüsch.

Hoe die naam is ontstaan, daarover zijn de bronnen het niet eens. De ene bron legt het begin bij een weverij in de stad Utrecht aan het eind van de zeventiende eeuw, een andere wijst naar wollen fluweel uit Noord-Frankrijk, en een derde noemt de naam Utrecht voor al dat Hollandse fluweel onjuist. Wij houden het bij wat vaststaat.

Vast staat dat trijp rond 1900 in Nederland opnieuw opbloeide. In 1887 begon in Eindhoven de fabriek van Schellens en Marto. In Hengelo werkte van 1901 tot 2000 de Hengelosche Trijpweverij. Daar werd de stof geweven en werden de patronen er met stoom in gerold, een traag en kostbaar werk. Kunstenaars tekenden de patronen: Theo Nieuwenhuis ontwierp vanaf 1910 voor Hengelo, Chris Lebeau voor Schellens in Eindhoven. In de jaren twintig en dertig hoorde trijp bij het interieur van de Amsterdamse School.

Zo herken je het

Begin met de vleug, de richting waarin de pool ligt. Strijk met je vlakke hand over de zitting. Met de vleug mee voelt het glad en wordt de stof lichter, tegen de vleug in voelt het stroef en wordt ze donker. Een stof zonder pool doet dat niet.

Kijk daarna op een plek waar de stof gesleten is, of buig haar bij een naad open. Je ziet dan het grondweefsel waar de pool in staat. Bij ribfluweel zie je de banen en de geultjes. Mohair herken je aan de glans en aan de vering: druk de pool plat en hij komt weer overeind. Bij geperste trijp ligt het patroon iets dieper dan de rest, alsof het erin gestempeld is.

Waar je op let als je koopt

Velours slijt op vaste plekken: de voorrand van de zitting, de armleggers, de plek waar het hoofd rust. De pool wordt daar eerst plat en verdwijnt dan, tot je het kale grondweefsel ziet. Een platte pool is geen schade. Lichte en donkere plekken horen bij elke poolstof, omdat platgedrukte draadjes het licht anders terugkaatsen. Een kale plek komt niet meer terug.

Kijk ook naar de kleur. Vergelijk de rug of de zijkant die bij het raam stond met een plek die altijd in de schaduw zat, bijvoorbeeld onder een los kussen. Vraag of de bekleding nog de eerste is. Een stoel die opnieuw bekleed is, is geen slechtere stoel, maar je wilt het weten.

Verzorging in het kort

Borstel of zuig velours met de vleug mee, met een zachte borstel. Wrijf niet over een vlek en maak de stof niet doornat. Meer lees je in het boek Kleden en bekleding verzorgen op de plank Onderhoud.

Waarom wij ervan houden

Velours is mat en diep tegelijk. Het glanst niet, het vangt het licht en geeft het zacht terug, en in een lichte kamer met weinig spullen is één stoel in oud velours genoeg kleur. De slijtage hoort erbij: een armlegger die iets lichter is geworden, vertelt waar iemand jarenlang zijn hand legde. De stukken met velours en trijp uit onze collectie vind je hieronder, en ze hebben allemaal al een leven achter zich.

Geschreven door De Huiszwaluw

← Terug naar de bibliotheek

Nu te koop

Velours

Zoek je iets van velours?

Laat het ons weten. We kopen elke week in en melden het als er iets binnenkomt.

Mail een zoekopdracht WhatsApp