Naar de inhoud
De Huiszwaluw – vintage interiors
Collectie EN

Messing

Uit de bibliotheek van

Messing is het gele metaal van kandelaars, lampen, deurknoppen en bedden. Het is zacht genoeg om te gieten, te drijven en te draaien, en het krijgt met de jaren een diepe, warme kleur die geen nieuw metaal heeft. Daarom zit het in zoveel oude stukken: van het beslag op een kast tot de voet van een lamp uit de jaren vijftig.

Wat het is

Messing is een legering van koper en zink. De oude Nederlandse naam is geelkoper. Het aandeel zink loopt van 5 tot 45 procent, en dat bepaalt de kleur. Met weinig zink is messing roodachtig goud; tombak, met 10 tot 15 procent zink, is daar het bekende voorbeeld van. Met 25 tot 30 procent zink is het helder geel. Zit er meer dan de helft zink in, dan wordt het grijswit en te bros om te gebruiken.

Verwar het niet met brons. Brons is koper met tin, messing is koper met zink. Omdat de namen eeuwenlang door elkaar zijn gebruikt, schrijven musea tegenwoordig vaak gewoon koperlegering.

Waar het vandaan komt

Messing is ouder dan de kennis van zink. Al in de oudheid werd het gemaakt door koper te verhitten met zinkerts, galmei. De zinkdamp trok in het koper, zonder dat iemand zink als metaal in handen had. De Romeinen sloegen er munten van. Deze werkwijze bleef tot in de negentiende eeuw in gebruik.

In onze streken waren Dinant aan de Maas en Stolberg bij Aken de grote centra, met erts uit de groeve van Kelmis. Naar Dinant heet siervoorwerk van geelkoper nog altijd dinanderie. In 1738 kreeg de Engelsman William Champion patent op een manier om zink op grote schaal te winnen, en in het begin van de negentiende eeuw vond Jean-Jacques Dony in Luik een werkwijze voor zuiver zink. Vanaf toen kon men koper en zink gewoon samen smelten, in elke verhouding die men wilde.

Messing in huis: van bed tot lamp

In de negentiende eeuw werd messing het metaal van de fabriek. Birmingham in Engeland groeide uit tot de stad van het koperwerk. De firma R.W. Winfield maakte er meubels en bedden van messing en ijzer. Het messing bed kwam in die jaren op.

In Nederland ontwierp de architect H.P. Berlage rond 1900 een schoorsteenklok met twee kandelaars van messing, nu in het Rijksmuseum. In de handel zie je uit de jaren tien tot dertig veel klokken en lampen van gedreven koper en messing in de stijl van de Amsterdamse School.

De mooiste messing lampen komen uit Scandinavië. De Fin Paavo Tynell (1890–1973) was medeoprichter van de firma Taito en leidde die van 1918 tot 1953. Hij werkte met messing en glas en versierde zijn kappen vaak met patronen van gaatjes. Zijn lampen hangen in het Finse parlement, en in de jaren vijftig werden ze veel in Amerika verkocht. De Zweed Hans-Agne Jakobsson (1919–2009) begon in 1951 zijn eigen bedrijf in Markaryd. Messing lampen werden daar het handelsmerk.

Dan is er de glamour. Hollywood Regency is de naam voor een stijl uit de bloeitijd van de Amerikaanse film, van de jaren twintig tot vijftig, met felle contrasten en accenten van metaal en glas. In de handel draagt ook veel Frans werk van messing en glas uit de jaren zestig en zeventig die naam, zoals de tafels en palmlampen die aan Maison Jansen en Maison Charles worden toegeschreven.

Massief of vermessingd

Niet alles wat geel glanst is messing. Veel lampen, bedden en beslag zijn van ijzer of staal met een dun laagje messing erover. Dat heet vermessingd. Het is geen bedrog, het is gewoon een goedkopere manier van maken, maar het veroudert anders en je wilt weten wat je koopt.

De proef is eenvoudig: houd er een magneet bij. Messing is niet magnetisch. Blijft de magneet hangen, dan zit er ijzer of staal onder. Let wel op waar je meet. In een massief messing lamp kan een ijzeren draadstang of een verzwaring in de voet zitten. Meet dus op de kap, de arm of de buis zelf.

Zo herken je het

Messing is zwaar. Een massieve kandelaar weegt meer dan je verwacht als je hem oppakt. Kijk naar plekken waar het stuk gesleten is: randen, knoppen, de plek waar een hand het altijd vastpakte. Bij massief messing zie je daar hetzelfde gele metaal. Bij vermessingd ijzer komt er grijs metaal of roest doorheen. Roest is altijd een teken van ijzer, want messing roest niet.

Kijk ook aan de binnenkant en de onderkant, waar niemand gepoetst heeft. Daar zie je de echte kleur van het metaal en vaak ook hoe het gemaakt is: gegoten, gedraaid of uit plaat gedreven.

Gelakt en ongelakt, en patina

Blank messing blijft niet blank. Aan de lucht wordt het eerst dof en dan steeds donkerder, tot diep bruin. Dat is patina. Om dat tegen te gaan kregen veel lampen in de fabriek een laagje heldere lak. Gelakt messing houdt zijn glans, tot de lak met de jaren slijt. Dan krijg je vlekken: glanzende stukken naast donkere, vaak met een scherpe rand.

Ongelakt messing verkleurt gelijkmatig en kan weer blank gepoetst worden, maar de vraag is of je dat moet willen. Een rustig, donker patina is wat een oud stuk oud maakt. Wie het wegpoetst, krijgt een lamp die er nieuw uitziet.

Waar je op let als je koopt

Kijk naar deuken in dun plaatwerk, naar scheurtjes bij soldeernaden en naar onderdelen die later zijn vervangen en een andere kleur geel hebben. Bij vermessingd werk kijk je naar plekken waar het laagje weg is. Dat laagje is dun en elke poetsbeurt haalt er iets van af. Vraag of het stuk gepoetst of opnieuw gelakt is.

Verzorging in het kort

Gelakt messing neem je alleen af met een zachte doek; poetsmiddel hoort er niet op. Ongelakt messing poets je zo weinig als je kunt. Meer lees je in het boek Messing, koper, brons en zilver verzorgen op de plank Onderhoud.

Waarom wij ervan houden

Messing geeft een kamer warmte zonder kleur toe te voegen. Tegen een witgekalkte muur is een oude messing lamp of kandelaar het ene punt dat het licht vangt, en ’s avonds bij kaarslicht doet geen ander metaal dat zo zacht. Wij houden het meest van messing dat dof is geworden, mat en doorleefd. De stukken van messing uit onze collectie vind je hieronder, en ze hebben allemaal al een leven achter zich.

Geschreven door De Huiszwaluw

← Terug naar de bibliotheek

Nu te koop

Messing

Soort
Prijs
10 hangen hier

Zoek je iets van messing?

Laat het ons weten. We kopen elke week in en melden het als er iets binnenkomt.

Mail een zoekopdracht WhatsApp