
De mooiste kamers zijn zelden in één keer gekocht. Ze zijn gegroeid: een tafel van nu, een kast van een eeuw geleden, een lamp uit de jaren vijftig. Zo’n kamer vertelt iets over wie er woont, en dat lukt een kamer uit één catalogus nooit. Oud en nieuw combineren is niet moeilijk, als je weet wat de stukken met elkaar verbindt en waar je het verschil juist moet laten zien.
Hoeveel oude stukken
Begin met één. Eén oud stuk in een verder eigentijdse kamer valt op en krijgt de aandacht die het verdient. Daarna kun je uitbreiden, stuk voor stuk.
Laat één kant de boventoon voeren. Denk aan ongeveer vier op één: vier delen rustig en eigentijds, één deel oud. Andersom kan ook, een kamer vol oude stukken met één strakke bank of lamp. Half om half wordt snel onbeslist: dan weet je oog niet waar het moet beginnen.
Durf te mengen: de les van David Hicks
De Engelse binnenhuisarchitect David Hicks (1929–1998) werd beroemd met kamers waarin antieke en moderne meubels naast elkaar stonden, met eigentijdse kunst aan de muur en kleuren die niemand anders durfde te combineren. Zijn kamers rustten op klassieke regels, maar zonder ontzag voor het verleden. Omdat hij geen stoffen en tapijten vond met grote, grafische patronen, ontwierp hij ze zelf, vaak met zeshoeken. In 1966 verscheen zijn boek David Hicks on Decoration; in totaal schreef hij negen boeken over inrichten.
Aan Hicks wordt ook het woord tablescape toegeschreven: een landschap op een tafel. Hij verspreidde kleine voorwerpen niet door de kamer, maar zette ze bij elkaar op één blad, als één compositie.
Dat is de eerste les. Wie van oude dingen houdt, verzamelt snel te veel kleins, en tien kleine stukken verspreid door de kamer geven onrust. Zet ze samen op één tafel of plank en ze worden één groot stuk. De tweede les: een antieke commode wordt niet ouder van een modern schilderij erboven. Hij wordt er scherper van, en het schilderij ook.
Een huis, geen museum: de les van Jim Ede
Jim Ede (1895–1990) was conservator bij de Tate Gallery in Londen en raakte bevriend met de kunstenaars van zijn tijd. Samen met zijn vrouw Helen voegde hij in Cambridge vier kleine huisjes samen tot één huis, Kettle’s Yard, waar zij van 1957 tot 1973 woonden. Elke middag van het collegejaar hield Ede open huis en leidde hij bezoekers, vooral studenten, zelf rond. In 1966 schonk hij huis en verzameling aan de universiteit. Het huis is vrijwel precies zo gebleven als de Edes het achterlieten.
In Kettle’s Yard hangt werk van onder anderen Ben Nicholson, Alfred Wallis, Henri Gaudier-Brzeska en Constantin Brâncuși. Maar de kunst staat er tussen oude meubels, keramiek, textiel en dingen uit de natuur. Een gevonden kiezel krijgt er dezelfde aandacht als een beeld.
De les van Ede is dat rangorde niet telt. Het gaat niet om wat een ding waard is of uit welk jaar het komt, maar om hoe het staat: in welk licht, met hoeveel ruimte, naast wat. Een oude houten kom, een schelp en een kleine tekening kunnen samen een hoek maken waar je elke dag naar kijkt. Geef elk ding lucht en zet het met aandacht neer.
Laat de naad zien: de les van Carlo Scarpa
De Italiaanse architect Carlo Scarpa (1906–1978), geboren in Venetië, ontwierp ook glas en meubels. Zijn bekendste werk is de verbouwing van het museum in het middeleeuwse Castelvecchio in Verona, waaraan hij van de late jaren vijftig tot in de jaren zeventig werkte. Scarpa deed daar niet alsof zijn toevoegingen oud waren. Deuren, trappen en dragers voor de kunstwerken zijn duidelijk van zijn eigen tijd. Het oude gebouw laat hij zien waar het iets te vertellen heeft. Het ruiterstandbeeld van Cangrande della Scala zette hij hoog op een betonnen drager, in een opening tussen de oude muren.
Voor thuis is dit de belangrijkste les van de drie. Maak nieuw niet namaak-oud en oud niet namaak-nieuw. Een nieuwe tafel met kunstmatige slijtage naast een echte oude kast verliest het altijd. Een strakke, eerlijke nieuwe tafel houdt naast die kast moeiteloos stand.
En laat een naad: schuif oud en nieuw niet strak tegen elkaar. Tien tot twintig centimeter lucht tussen een oude kast en een nieuwe bank is genoeg om ze elk hun eigen plek te geven.
Wat de stukken verbindt
Twee stukken uit verschillende tijden hebben iets gemeen nodig. Er zijn drie dingen die werken: materiaal, kleur en lijn. Een oude eiken kast en een nieuwe eiken tafel delen hun hout. Een zwarte stalen lamp en een zwart gelakte stoel delen hun kleur. Een strakke bank en een strak dressoir uit de jaren zestig delen hun lijn.
Eén overeenkomst is genoeg. Zoek je er drie, dan krijg je een set, en dat is juist wat je wilt vermijden. Laat een stuk ook niet alleen staan. Laat iets ervan elders terugkomen: dezelfde houtsoort, hetzelfde metaal, dezelfde ronde vorm. Dan staat het er niet toevallig.
Contrast als middel
Verschil mag gezien worden. Een ruwe, oude tafel met strakke stoelen eromheen: beide worden er beter van. Het ruwe wordt ruwer, het strakke strakker.
Contrast werkt alleen als de rest rustig is. Houd het bij één duidelijk contrast per hoek en laat de muren, de vloer en de kleuren kalm. Botst alles met alles, dan zie je niets meer.
Eén tijdperk is geen regel
Je hoeft niet te kiezen tussen art deco, jaren vijftig of antiek. Een huis dat helemaal in één periode is ingericht, wordt al gauw een decor. Het gaat om wat bij elkaar past, niet om wat in hetzelfde jaar is gemaakt. Een biedermeier stoel en een stalen buisstoel verschillen een eeuw en delen toch hun eenvoud.
Het plan, stap voor stap
Kies eerst je hoofdstuk: het oude stuk waar de kamer om draait. Geef het de beste plek, tegen een lichte, matte muur, met minstens 30 cm lege muur aan weerszijden.
Bepaal dan wat het verbindt met de rest. Kies één ding, hout, kleur of lijn, en laat dat twee keer elders terugkomen. Haal daarna weg wat ermee concurreert: een tweede opvallend stuk op dezelfde wand, een druk kleed eronder.
Verzamel vervolgens al je kleine dingen op één tafel. Leg ze eerst allemaal neer, haal dan de helft weg en orden wat overblijft: het hoogste achteraan, een oneven aantal, één materiaal dat de boventoon voert.
Controleer tot slot de maten. Rond de eettafel kun je oude en nieuwe stoelen mengen, zolang de zithoogte ongeveer gelijk is: 45 tot 47 cm. Verschillende stoelen, één hoogte, één tafel. Een oude hanglamp boven een nieuwe tafel hangt, net als elke lamp, 70 tot 80 cm boven het blad.
Zo doe je het met oude stukken
Geef een oud stuk een rustige achtergrond. Patina, nerf en slijtage zie je het best tegen een lichte, matte muur en in licht van opzij. Zet een oude kast naast een eenvoudige bank en hij wordt het middelpunt van de zithoek.
Laat de sporen zitten. Een kras, een verkleurde plek, een gerepareerde poot: dat is wat een oud stuk van een nieuw onderscheidt, en het is precies wat een strakke kamer nodig heeft. Eén doorleefd stuk maakt een nieuwe kamer bewoond.
Doe vanavond wat Jim Ede deed. Kies het oudste voorwerp dat je in huis hebt, haal alles eromheen weg en zet het alleen neer, op een lege plank of tafel, in het licht van een lamp. Kijk wat er gebeurt. Smaakt dat naar meer, dan vind je bij De Huiszwaluw het stuk waar je kamer op wacht: meubels, lampen en kunst die al een leven achter zich hebben en klaar zijn voor het volgende.
Geschreven door De Huiszwaluw