Naar de inhoud
De Huiszwaluw – vintage interiors
Collectie EN

Schilderijen en werk op papier verzorgen

Uit de bibliotheek van

Een schilderij is een dun laagje verf op doek of hout. Toch kunnen ze eeuwen mee, als de plek goed is. Voor het beeld zelf bestaat geen veilig huismiddel, en dat zeggen we liever eerlijk. Wat je wel zelf kunt, zit eromheen: de lijst, het glas, de achterkant, de haken en de plek aan de muur. Waar en hoe hoog je een werk hangt, lees je in ons boek over kunst ophangen.

Eerst dit

Dit boek is een hulp, geen garantie. Elk stuk is anders. Probeer elk middel en elke methode eerst op een klein plekje dat je niet ziet, en stop als er iets verandert. Wat je doet, doe je op eigen risico: De Huiszwaluw kan niet aansprakelijk worden gehouden voor schade. Is een stuk kostbaar of je erg dierbaar, vraag dan eerst een restaurator.

Wat je in huis hebt

Draai het werk voorzichtig om en houd het daarbij aan de lijst vast. Geweven stof op een houten raam is een doek, een plank is een paneel. Druk nooit tegen de achterkant van een doek, ook niet met een vinger: op die plek komen later barsten in de verf. Aquarellen, tekeningen, prenten en foto’s zijn werk op papier en horen achter glas. Pastel, krijt en houtskool liggen als los poeder op het papier en geven af bij de minste aanraking.

Wat het kapotmaakt

Licht verbleekt kleuren en maakt papier geel en bros. Die schade telt op en is niet terug te draaien. Musea houden voor aquarellen, gekleurde prenten en werk op slecht papier 50 lux aan, of minder. Voor schilderijen worden 150 tot 200 lux genoemd. Het ultraviolette deel van het licht is het schadelijkst: musea houden het onder de 75 microwatt per lumen.

Doek, hout en papier nemen vocht op en staan het weer af. Voor schilderijen is een gelijkmatige luchtvochtigheid tussen 40 en 60 procent het veiligst. Grote en snelle wisselingen doen de schade. Papier wil het droog en stabiel hebben, onder de 60 procent. Daarboven groeit schimmel. En zuur karton in een goedkope lijst beschadigt meer werk op papier dan wat ook: je herkent het aan een bruine rand langs de uitsnede van het passe-partout.

Stof, lijst en glas

Zo doen ze het in musea. Het verfoppervlak wordt niet afgestoft door wie er niet voor is opgeleid: geen doek, geen plumeau, geen stofzuiger. Zelfs stof afnemen kan schilfertjes verf meenemen die je niet ziet loszitten. Een lijst krijgt één keer per jaar een heel zachte kwast, en meer niet. Glas wordt schoongemaakt met een doek waar de vloeistof al op zit.

Zo wordt het vaak ook gedaan. Voor het beeld zelf is er geen tweede manier. Een schilderij heeft geen plekje dat je niet ziet, dus proberen kan niet. De lijst kun je wel zelf doen. Kijk eerst of het ornament vastzit. Stof de lijst dan één keer per jaar af met een brede, zachte kwast, van boven naar beneden. Een gladde houten lijst met was of lak wrijf je daarna droog op met een zachte doek. Gebruik geen meubelspray: de nevel komt op het beeld. Ook een vergulde lijst wordt thuis vaak droog opgewreven. Op een stevige lijst met goudverf gaat dat goed, maar op echt bladgoud slijt elke doek het goud dunner, en water lost het op. Houd het daar bij de kwast, en nooit iets vochtigs.

Zo wordt het vaak ook gedaan. Het glas maak je schoon met een pluisvrije doek waar je een beetje water of glasreiniger op hebt gedaan. Sproei nooit op het glas, want de vloeistof loopt achter de lijst en het papier in. Houd bij een vergulde lijst een stuk karton tegen de rand, zodat de doek het goud niet raakt.

De achterkant en de inlijsting

Zo doen ze het in musea. Achter een schilderij zit een achterplaat, die stof, stoten en wisselingen in de luchtvochtigheid tegenhoudt. Werk op papier zit in museumkarton van honderd procent katoen of in zuurvrij conserveringskarton, en hangt alleen aan de bovenkant vast met scharniertjes van Japans papier en tarwestijfsel. Het werk raakt het glas niet.

Zo wordt het vaak ook gedaan. Haal het werk één keer per jaar van de muur en stof de achterkant af. Bij ingelijst werk met een dichte achterplaat kan dat met een zachte kwast of een droge doek. Bij een doek dat open ligt, raak je het doek zelf niet aan: houd het werk licht voorover en veeg alleen de lijst en de latten van het raam af. Laat daarna door een inlijster een achterplaat aanbrengen. Dan is het stoffen voorgoed klaar. Vraag hem de oude etiketten te bewaren: ze vertellen waar het werk is geweest.

Zo wordt het vaak ook gedaan. Opnieuw laten inlijsten is het beste wat je voor werk op papier kunt doen. Doe het als je een bruine rand langs het passe-partout ziet, bruin karton op de achterkant, papier dat golft of een werk dat tegen het glas ligt. Vraag om zuurvrij karton voor en achter, om scharniertjes van papier in plaats van plakband, en om uv-werend glas. Gebruik voor pastel, krijt en houtskool nooit acrylaat, want het trekt het poeder aan. Het risico zit in het openmaken: laat dat aan de inlijster.

Ophangen en de plek

Zo doen ze het in musea. Een werk hangt aan twee stevige haken in plaats van aan één spijker, aan een binnenmuur, zonder lampje aan de lijst. Werk op papier wordt een paar maanden getoond en gaat dan terug in het donker.

Zo wordt het vaak ook gedaan. Twee haken naast elkaar houden een werk recht, en het valt niet als er één loslaat. Neem haken of schroeven die bij het gewicht passen en kijk elk jaar het koord en de ogen na. Kies een binnenmuur. Hang niets boven een radiator of een haard die brandt, niet in de keuken en nooit in de zon: doe op felle dagen het gordijn dicht. Kan het alleen aan een koude buitenmuur, zet dan kurkjes achter de lijst, zodat er lucht langs de muur kan. Geef een aquarel af en toe een paar maanden rust in een donkere la of kast. Staat een hoek van de lijst open, laat die dan door een inlijster lijmen en klemmen. Sla er zelf geen spijkers in: de klappen van een hamer zijn slecht voor de verf.

Wat je beter laat

Oude huishoudboeken raden aan een schilderij schoon te wrijven met brood, een doorgesneden aardappel of een ui. Doe het niet: er blijven vocht en resten achter op en in de verf. Speeksel op een wattenstaafje is een middel uit het vak zelf, en juist daarom verleidelijk. In de hand van een restaurator hoort er jaren ervaring bij; thuis is het vocht dat door de barstjes het doek in trekt. Gebruik ook geen water, geen zeep en geen kant-en-klare schilderijreiniger, en probeer niet één vlekje weg te halen. Plak een scheur in papier niet met tape. Span een slap doek niet zelf op en tik niet tegen de houten spietjes in de hoeken van het raam.

Wanneer je naar een restaurator gaat

Ga naar een schilderijenrestaurator bij verf die schilfert of omhoogkomt. Haal het werk dan van de muur en leg het plat, met het beeld omhoog. Ga ook bij een scheur in het doek, en wacht daar niet mee: de draden trekken weg en sluiten later niet meer aan. Verder bij een doek dat slap hangt, een paneel dat kromtrekt of barst, roet, schimmel, verguldsel dat loslaat en een vernis die het beeld verduistert. Voor papier en foto’s ga je naar een papierrestaurator bij scheuren, vlekken, roodbruine stipjes, oud plakband en een werk dat aan het glas kleeft.

Patina is geen vuil

Een oud schilderij heeft craquelé, fijne barstjes in de verf, en dat hoort zo. Het papier van een oude prent is niet meer wit maar ivoor. Op de achterkant zitten etiketten, krijtnummers en de naam van een lijstenmaker die al lang niet meer bestaat. Dat is geen vuil en geen gebrek. Het laat zien dat het werk ergens heeft gehangen waar mensen ernaar keken.

Bij De Huiszwaluw vind je schilderijen, tekeningen en prenten die al een leven achter zich hebben, en je mag ons altijd vragen hoe je een werk het beste verzorgt.

Geschreven door De Huiszwaluw

← Terug naar de bibliotheek Naar de salonwand →