Naar de inhoud
De Huiszwaluw – vintage interiors
Collectie EN

Verhoudingen en maat

Uit de bibliotheek van

Een kamer kan vol mooie dingen staan en toch niet kloppen. Meestal ligt dat niet aan de dingen, maar aan hun maat: te groot, te klein, te dicht op elkaar. Verhoudingen zijn geen kwestie van smaak. Je kunt ze opmeten, en architecten doen dat al eeuwen. Hun systemen zijn eenvoudiger dan je denkt, en met een rolmaat en een vel papier pas je ze morgen toe.

De schaal van de kamer

Een meubel moet passen bij de kamer waarin het staat. In een kleine kamer werkt één groot stuk vaak beter dan vijf kleine: het geeft rust en maakt de kamer juist groter.

De handigste vuistregel is twee derde. Een salontafel is ongeveer twee derde van de lengte van de bank: bij een bank van 210 cm is dat een tafel van ongeveer 140 cm. Een schilderij boven een bank of kast is ongeveer twee derde van de breedte van het meubel eronder.

De gulden snede: wat ervan klopt

De gulden snede is een verhouding van ongeveer 1 op 1,618. Je verdeelt een lijn zo dat het kleine stuk zich tot het grote verhoudt zoals het grote tot het geheel. De wiskundige Luca Pacioli noemde haar in zijn boek uit 1509 de goddelijke verhouding.

Veel daarvan houdt geen stand. Dat het Parthenon op de gulden snede is gebouwd, wordt door metingen niet gesteund. In de negentiende eeuw vond de psycholoog Gustav Fechner een voorkeur voor rechthoeken rond deze verhouding, maar latere pogingen om dat zorgvuldig te herhalen leverden geen duidelijke uitkomst op.

Wat overblijft is toch bruikbaar. De gulden snede verdeelt iets in ongeveer 62 en 38 procent, en dat ligt vlak bij twee derde en een derde. Een ongelijke verdeling waarbij één deel duidelijk de baas is, oogt levendiger dan precies half om half. Daar heb je geen magisch getal voor nodig. Twee derde is genoeg.

Zeven kamers: de les van Palladio

Andrea Palladio (1508–1580), geboren in Padua, bouwde villa’s en paleizen in en rond Vicenza. In 1570 verscheen in Venetië zijn boek I quattro libri dell’architettura, de vier boeken over de bouwkunst. In het eerste boek noemt hij zeven vormen die een kamer mooi maken: rond, vierkant, en vijf rechthoeken. De lengte daarvan is de diagonaal van het vierkant, of een vierkant en een derde, een vierkant en een half, een vierkant en twee derde, of twee vierkanten.

In getallen zijn dat de verhoudingen 1 op 1, 1 op 1,41, 3 op 4, 2 op 3, 3 op 5 en 1 op 2.

Meet je eigen kamer en kijk welke vorm hij heeft. Een kamer van 4 bij 6 meter is een vierkant en een half. Een lange kamer van 4 bij 8 meter is twee vierkanten, en dat is meteen de oplossing: richt hem in als twee vierkanten naast elkaar, een zithoek en een eethoek, elk met een eigen midden. Gebruik dezelfde verhoudingen voor het kleine werk. Een kleed van 200 bij 300 cm is 2 op 3, een tafel van 90 bij 180 cm is 1 op 2.

De mens als maat: Le Corbusier en de Modulor

De architect Le Corbusier wilde een maatstelsel dat van het menselijk lichaam uitging. Vanaf 1943 werkte hij aan de Modulor, en in 1950 verscheen het boek erover, in 1955 gevolgd door een tweede deel. Hij ging eerst uit van een man van 175 cm en maakte daar later 183 cm van. Met geheven arm reikt die man tot 226 cm, zijn navel zit op de helft daarvan, op 113 cm. Hij paste het stelsel voor het eerst toe in de Unité d’Habitation in Marseille, gebouwd tussen 1947 en 1952.

De Modulor is geïnspireerd op het lichaam, maar komt niet precies overeen met echte lichaamsmaten, en één lange man is niet iedereen. De gedachte erachter klopt wel: alles in huis is afgeleid van een lichaam dat zit, staat, reikt en loopt.

Daarom komen dezelfde maten steeds terug. Een eetkamerstoel heeft een zithoogte van 45 tot 47 cm, een eettafel is 74 tot 76 cm hoog. Tussen zitting en tafelblad zit dus ongeveer 30 cm. Aan tafel reken je op 60 cm breedte per persoon. Meet ook jezelf: je ooghoogte als je zit, hoe ver je reikt. Hang en zet de dingen daarnaar.

Verschil moet je kunnen zien: de les van Dom Hans van der Laan

Dom Hans van der Laan (1904–1991), geboren in Leiden, was benedictijner monnik en architect. Hij bouwde tussen 1956 en 1968 de sobere kerk van de abdij Sint-Benedictusberg in Mamelis bij Vaals, waar hij tot zijn dood woonde, en hij ontwierp ook de meubels voor zijn gebouwen. Zijn werk rust op één verhouding, die hij het plastische getal noemde: ongeveer 1,3247, in de praktijk 3 op 4.

Van der Laan onderzocht hoe goed wij maten van elkaar kunnen onderscheiden en met elkaar in verband kunnen brengen. Zijn slotsom: maten kun je alleen direct op elkaar betrekken binnen één orde van grootte, en die loopt van 1 tot 7. Is iets meer dan zeven keer zo klein als iets anders, dan hoort het er voor je oog niet meer bij.

Thuis haal je er twee dingen uit. Het eerste: maak verschillen duidelijk. Twee lijsten van 50 en 53 cm naast elkaar lijken een vergissing; 45 en 60 cm lijkt een keuze. Het tweede: houd de dingen in een groep binnen elkaars bereik. Een vaasje van 10 cm op een kast van 2 meter raakt zoek. Zet er iets tussen, een lamp of een stapel boeken, of kies een grotere vaas.

Lege ruimte en looppaden

Lege ruimte is geen ruimte die je nog moet vullen. Het is wat de stukken laat ademen. Laat één wand leeg, en je merkt dat de rest van de kamer er sterker van wordt.

Teken de looplijnen: van de deur naar de zithoek, naar de tafel, naar het raam. Een looppad is minstens 80 cm breed. Tussen de bank en de salontafel houd je 40 tot 45 cm. Rond de eettafel heb je minstens 90 cm nodig tussen tafelrand en muur om je stoel naar achteren te schuiven. Moet er iemand achterlangs lopen, reken dan op 110 cm.

Het maatplan, stap voor stap

Meet de kamer op: lengte, breedte, hoogte, en de plek van deuren, ramen en radiatoren. Teken hem op ruitjespapier, één hokje voor 10 cm. Kijk welke van Palladio’s vormen het is.

Meet dan je meubels en knip ze op dezelfde schaal uit papier. Schuif ze over de tekening. Leg eerst het grootste stuk neer, dan de zithoek en de eethoek, en trek daarna de looplijnen van 80 cm.

Twijfel je over een nieuw stuk, plak dan zijn omtrek met schilderstape op de vloer en loop er een dag omheen. Meet voordat je kiest, niet erna.

Zo doe je het met oude stukken

Oude meubels zijn niet op de maten van nu gemaakt. Stoelen zijn soms lager, tafels soms hoger, en onder een oud tafelblad zit vaak een brede rand waar je benen onder moeten passen. Meet daarom altijd de zithoogte en de vrije hoogte onder het blad voordat je een oude stoel bij een tafel zet.

Een goed oud stuk is vaak zelf een les in verhoudingen. Kijk naar de deuren van een oude kast, naar de panelen, naar de verdeling in laden: vaak vind je er eenvoudige, heldere stappen in terug, zoals helften, derden en twee derde. Daarom oogt zo’n stuk rustig, ook als het groot is. Geef een hoge kast een eigen wand, lege muur aan weerszijden en lucht tot het plafond. Dan is hij het hoge punt van de kamer en mag de rest laag blijven.

Pak vanavond de rolmaat en meet drie dingen: de lengte en breedte van je kamer, de lengte van je bank en die van je salontafel. Kijk of je er twee derde of een van Palladio’s vormen in terugvindt. Bij De Huiszwaluw vind je kasten, tafels en stoelen in allerlei maten: stukken die al een leven achter zich hebben en bij jou op hun plek vallen.

Geschreven door De Huiszwaluw

← Terug naar de bibliotheek Naar de salonwand →