Naar de inhoud
De Huiszwaluw – vintage interiors
Collectie EN
Unique XL Kinetic Art object by Henk Gosses “Gosses FFX” – foto 1
1 / 4   Loop eromheen

Unique XL Kinetic Art object by Henk Gosses “Gosses FFX”

€ 4.950Beschikbaar
Unique XL Kinetic Art object by Henk Gosses “Gosses FFX” – foto 2
2 / 4   Loop eromheen

Unique XL Kinetic Art object by Henk Gosses “Gosses FFX”

Unique XL Kinetic Art object by Henk Gosses “Gosses FFX” – foto 3
3 / 4   Loop eromheen

Unique XL Kinetic Art object by Henk Gosses “Gosses FFX”

Unique XL Kinetic Art object by Henk Gosses “Gosses FFX” – foto 4
4 / 4   Loop eromheen

Unique XL Kinetic Art object by Henk Gosses “Gosses FFX”

Beschrijving en maten ↓
Scroll om eromheen te lopen
Hoe groot is het?
Hoogte200cm
Breedte150cm
Diepte88cm
1,75 mDit stuk · 200 cm

Een zeer grote, interactieve kinetische machine vol licht, beweging, geluid en onverwachte effecten.

Henk Gosses maakte de Dreammachine – GOSSES FFX in 2001 voor het 73e lustrum van de Universiteit Utrecht.

Bezoekers konden vragen in de machine achterlaten, knoppen bedienen, mechanismen in werking zetten en werden verrast door onder meer bellen, claxons, zwaailichten, bewegende onderdelen en zelfs water. De originele ingevulde lustrumkaarten zijn nog bij het werk aanwezig.

Wij kochten de installatie in 2015 uit de opslag van de Universiteit Utrecht. Na jarenlang stil te hebben gestaan is de machine nagekeken en opnieuw werkend gemaakt.

Een uitzonderlijk groot werk van een kunstenaar die al in 1978 zijn machines als beeldende kunst exposeerde in Museum De Lakenhal, later robots bouwde, samenwerkte met Chriet Titulaer en de beroemde mechanische objecten voor de Postbank-commercials maakte.

Afmetingen: 150 cm breed, 88 cm diep en 200 cm hoog.

De Dreammachine is nu beschikbaar voor verkoop.

Wie alleen een vreemd technisch object ziet, mist de helft van het verhaal. Wie verder leest, ontdekt waarom Henk Gosses en zijn machines juist nu opnieuw zo opvallend actueel zijn.

Henk Gosses – de kunstenaar die machines tot leven bracht

Kunstenaar, uitvinder, robotbouwer en maker van machines die nergens op leken

Een robothand die een biertje uit de koelkast haalt. Een stofzuiger die een eigen leven lijkt te leiden. Een mechanische teckel voor de Postbank. Robots van blik, tandwielen en oude speelgoedonderdelen. Machines die bewegen, roken, knipperen, geluid maken en soms vooral lijken te bestaan omdat Henk Gosses wilde weten of hij ze tot leven kon brengen.

En dan is er nog een metersgrote constructie vol motoren, lampen, leidingen, draaiende onderdelen en technisch absurdisme: de Gosses FFX.

Wie Henk Gosses alleen omschrijft als robotbouwer, doet hem tekort.

Hij was in de eerste plaats beeldend kunstenaar.

Een kunstenaar die toevallig liever werkte met motoren, tandwielen, elektronica en gevonden onderdelen dan met verf en doek.

Machines als kunst

Hendrik Izaak Gosses werd op 10 september 1947 in Leiden geboren en overleed op 14 mei 2006.

In de kunsthistorische documentatie wordt hij aangeduid als beeldhouwer. Dat is belangrijk, omdat hij later vooral bekend werd als robotverzamelaar, uitvinder en bouwer van bijzondere machines.

Maar zijn oorsprong lag nadrukkelijk in de beeldende kunst.

Al in 1978, toen Gosses dertig jaar oud was, kreeg hij in Museum De Lakenhal in Leiden een tentoonstelling onder de veelzeggende titel:

Henk Gosses: machines

De tentoonstelling liep van 20 januari tot en met 6 maart 1978.

Daarmee werden zijn machines al vroeg niet gepresenteerd als technische curiositeiten, maar als kunstwerken.

Bij de tentoonstelling verscheen bovendien een publicatie van Hans Sizoo: Henk Gosses (desolation products), Folly Klomp. Een exemplaar daarvan bevindt zich tegenwoordig in de Research Library van het Rijksmuseum.

Dat is misschien wel het beste vertrekpunt om zijn hele oeuvre te begrijpen.

Gosses maakte machines.

Maar hij maakte ze als kunstenaar.

Machines zonder noodzakelijk nut

Gosses bouwde geen machines omdat de wereld dringend behoefte had aan een efficiëntere manier om een biertje uit de koelkast te halen.

Juist het tegenovergestelde.

Zijn constructies mochten ingewikkeld, absurd, grappig, theatraal en volstrekt onpraktisch zijn.

Techniek was voor hem geen einddoel.

Het was materiaal.

Zoals een beeldhouwer klei, steen of brons gebruikt, gebruikte Gosses elektromotoren, tandwielen, schakelaars, leidingen, lampen, veren, blik, oude onderdelen en elektronica.

Daaruit ontstonden objecten die ergens tussen sculptuur, machine, automaat, robot en personage in zaten.

Zijn machines deden iets.

Ze bewogen.

Ze maakten geluid.

Ze rookten.

Ze knipperden.

En soms leken ze bijna een eigen humeur te hebben.

Daar zit ook veel van zijn humor.

Een machine van Gosses lijkt vaak ontzettend belangrijk bezig te zijn, terwijl je je tegelijkertijd afvraagt wat het ding in vredesnaam eigenlijk doet.

Van machines naar robots

Zijn fascinatie voor robots werd in de loop van zijn leven steeds belangrijker.

Gosses verzamelde oude robots en space toys, vooral het fantastische mechanische speelgoed uit Japan uit de jaren vijftig en zestig.

Maar verzamelen alleen was niet genoeg.

Hij veranderde bestaande robots, combineerde onderdelen en bouwde nieuwe creaties.

Soms maakte hij daarbij niet alleen de robot zelf, maar ook de verpakking, naam en grafische identiteit.

Daardoor wordt het moeilijk om zijn robots nog simpelweg als speelgoed te zien.

Het zijn sculpturen.

Assemblages.

Kleine fictieve machines uit een wereld die alleen bij Gosses bestond.

Gustav

Een van zijn bekendste creaties is de Gustav Robot.

Gosses maakte Gustav in een kleine oplage van slechts 25 exemplaren.

Een gedocumenteerd exemplaar, nummer 12/25, heeft zelfs nog de oorspronkelijke door Gosses gemaakte doos.

Dat er 25 exemplaren bestaan is voor zijn oeuvre eerder uitzonderlijk dan normaal. Binnen de internationale robotverzamelaarswereld wordt beschreven dat veel andere creaties van Gosses juist unica waren.

Hij werkte niet als speelgoedfabrikant.

Hij werkte als maker.

Ieder object kon weer anders worden.

De Giant Motor Robot

Een ander indrukwekkend voorbeeld is zijn Giant Motor Robot.

Gosses gebruikte daarvoor een bestaande robot als uitgangspunt, maar veranderde hem zo ingrijpend dat een compleet nieuw object ontstond.

De robot kreeg nieuwe mechaniek en functies en kon onder meer lopen, bewegen, licht geven, geluid produceren en rook maken.

Ook de verpakking werd onderdeel van het geheel.

Dat typeert zijn manier van werken.

Hij zag een bestaand voorwerp en zag daarin kennelijk niet wat het was, maar wat het nog zou kunnen worden.

Robots in het museum en in een boek

In 1986 publiceerde Gosses samen met Chriet Titulaer Het Robotboek bij uitgeverij A.W. Bruna.

Titulaer was in Nederland een van de bekendste vertellers over wetenschap, technologie en de toekomst.

De combinatie met Gosses was eigenlijk logisch.

Titulaer vertelde over de toekomst.

Gosses bouwde haar.

In hetzelfde jaar was in de Gemeentebibliotheek Rotterdam van 29 maart tot 3 mei een tentoonstelling te zien met de titel:

Robots van Henk Gosses.

De lijn in zijn ontwikkeling is daarmee duidelijk.

In 1978 exposeerde hij machines.

In 1986 exposeerde hij robots.

Maar eigenlijk veranderde het onderwerp nauwelijks.

Het bleef gaan over de grens tussen mens, techniek, fantasie en beweging.

De Postbank-machines

En toen kwamen zijn machines ineens in miljoenen Nederlandse huiskamers terecht.

Gosses werkte namelijk ook voor reclameproducties en bouwde verschillende bizarre mechanische apparaten voor de bekende Postbank-commercials rond ‘makkelijk’ en ‘lekker makkelijk’.

Daar kon hij zich volledig uitleven.

De machines moesten daadwerkelijk functioneren voor de camera, maar ze mochten tegelijk absurd zijn.

Zo bouwde hij onder andere de constructie waarbij een mechanische hand een biertje uit de koelkast haalt.

Hij maakte de wonderlijke stofzuiger.

Een automatische boodschappentas.

Een kappersmachine.

Een rijdende deurmat.

En verschillende andere mechanische apparaten uit de campagne.

En dan was er natuurlijk de beroemde:

robot-teckel

Een mechanische hond die eruitziet alsof iemand een teckel, een robot en een sciencefictionfilm in één machine heeft gestopt.

Het is bijna onmogelijk om een object te bedenken dat méér Henk Gosses is.

Techniek en humor zitten er volledig in verweven.

Tegenwoordig zou een deel van zo’n commercial digitaal kunnen worden gemaakt.

Gosses moest het daadwerkelijk bouwen.

De motor moest draaien.

De poot moest bewegen.

De arm moest werkelijk het biertje pakken.

De stofzuiger moest zich daadwerkelijk gedragen zoals de regisseur dat wilde.

Juist daardoor ligt dit commerciële werk verrassend dicht bij zijn autonome kunst.

De opdrachtgever was anders.

Maar de maker was dezelfde.

Kunst of special effect?

Dat onderscheid lijkt bij Gosses eigenlijk voortdurend te verdwijnen.

Hij kon een machine maken voor een museum.

Een robot voor zichzelf.

Een object voor een televisiecommercial.

Of technische effecten voor een attractie.

Voor een groot project bij Center Parcs Port Zélande werkte hij bijvoorbeeld aan special effects en show control.

Ook daar ging het opnieuw over dezelfde vraag:

hoe laat je dood materiaal zich gedragen alsof het leeft?

Dat was misschien wel zijn werkelijke specialisme.

Niet robots.

Niet reclame.

Niet techniek.

Maar bezielde machines.

Henk Gosses op televisie

Gosses verscheen ook zelf op televisie.

In een uitzending uit 1989 werd hij als Robotman geïnterviewd.

In een BNN-uitzending van 27 december 2000 bezocht Bridget Maasland hem. In de officiële beschrijving van Beeld & Geluid wordt hij opvallend genoeg aangeduid als:

‘uitvinder Henk Gosses’.

Het zegt veel over hoe verschillend mensen hem zagen.

Voor het museum was hij beeldhouwer.

Voor robotverzamelaars was hij robotbouwer.

Voor televisie was hij uitvinder.

Voor opdrachtgevers was hij iemand die onmogelijke machines daadwerkelijk kon laten werken.

Waarschijnlijk kloppen al die omschrijvingen.

Maar geen ervan is compleet.

Zijn eigen wereld op film

Gelukkig zijn er ook films bewaard gebleven waarin de wereld van Henk Gosses uitgebreid te zien is.

De driedelige serie Robot Collector Henk Gosses’s Home Movie is daarbij bijzonder waardevol.

Je ziet er niet alleen zijn verzameling robots.

Je ziet zijn machines, zijn eigen creaties en verschillende constructies die hij voor commerciële producties maakte.

Ook de machines uit de Postbank-commercials komen erin terug.

Juist deze films laten zien hoe weinig scheiding er bij Gosses bestond tussen verzamelen, kunst maken, techniek en dagelijks leven.

Het lijkt allemaal onderdeel te zijn van één grote wereld.

Een wereld vol robots en machines.

Een kunstenaar die nu ineens weer uiterst actueel voelt

En daar gebeurt tegenwoordig iets merkwaardigs.

Toen Gosses zijn robots en mechanische helpers bouwde, behoorden zelfstandige machines, huishoudrobots en kunstmatige assistenten nog grotendeels tot de wereld van sciencefiction en toekomstfantasie.

Nu niet meer.

Robots worden daadwerkelijk ontwikkeld om in fabrieken, bedrijven en uiteindelijk ook huizen taken van mensen over te nemen. Kunstmatige intelligentie wordt gekoppeld aan bewegende machines die hun omgeving kunnen waarnemen, opdrachten kunnen begrijpen en steeds zelfstandiger handelen.

Daardoor voelt het werk van Gosses opeens verrassend actueel.

Niet omdat hij de hedendaagse AI-robot heeft uitgevonden.

Dat deed hij niet.

En technisch zijn zijn machines natuurlijk totaal anders dan de robots van nu.

Maar het toekomstbeeld waarmee hij speelde is werkelijkheid aan het worden.

Een mechanische arm die in een Postbank-commercial voor de grap een biertje uit de koelkast haalt, was destijds absurdistisch theater.

Nu proberen technologiebedrijven robots precies dit soort alledaagse handelingen te leren.

De grap krijgt achteraf bijna iets visionairs.

Maar juist daarin blijft zijn kunstenaarschap essentieel.

Gosses was niet bezig de meest efficiënte robot van de toekomst te bouwen.

Hij onderzocht als kunstenaar wat er gebeurt wanneer machines steeds menselijker of dierlijker gaan aanvoelen.

Wanneer een machine armen krijgt.

Of ogen.

Of een karakter.

Wanneer techniek niet alleen een gereedschap is, maar een aanwezigheid.

Dat zijn vragen die nu misschien actueler zijn dan ooit.

En daardoor kijken we tegenwoordig anders naar zijn werk dan twintig of dertig jaar geleden.

Niet alleen als iets grappigs of futuristisch.

Maar ook als een kunstzinnige verbeelding van een wereld die langzaam werkelijkheid is geworden.

Internationale cultstatus

Hoewel Henk Gosses in Nederland na zijn overlijden buiten een relatief kleine kring grotendeels uit beeld raakte, gebeurde internationaal iets anders.

Binnen de wereld van robot- en space-toyverzamelaars werd hij niet vergeten.

Zijn creaties worden nog altijd herkend, verzameld, gerestaureerd en besproken.

Na zijn overlijden verscheen op het internationale robotforum Alphadrome een grote herdenkingsthread waarin vrienden en verzamelaars over hem schreven.

Zijn werk duikt nog steeds op bij gespecialiseerde verzamelaars.

Tien jaar na zijn dood werd zelfs een nieuwe robot gebouwd als hommage aan hem: de Gosstavo.

Daarbij werden onderdelen gebruikt die uit de nalatenschap van Gosses afkomstig waren.

Dat zegt misschien wel meer over zijn invloed dan een veilingrecord.

Andere makers herkenden in hem iemand met een volledig eigen taal.

De Gosses FFX

En dan komen we bij het werk waardoor wij ons zelf opnieuw in Henk Gosses zijn gaan verdiepen.

In onze collectie bevindt zich een uitzonderlijk groot kinetisch werk van zijn hand:

GOSSES FFX

De machine werd gemaakt in 2001, in het kader van het 73e lustrum van de Universiteit Utrecht, die dat jaar haar 365-jarig bestaan vierde.

Bij de machine zat toen wij hem kochten een A4 met informatie over het object, waarop onder meer de naam Gosses FFX, Henk Gosses Dreammachine en de relatie met het Utrechtse lustrum werden vermeld.

Dat vel papier zijn wij helaas later kwijtgeraakt, we zijn nog op zoek…

Gelukkig bleek veel van de geschiedenis letterlijk in de machine zelf bewaard te zijn gebleven.

Een machine vol vragen

Bij de Gosses FFX bevinden zich nog tientallen originele ingevulde vraagkaarten van het lustrum van de Universiteit Utrecht.

Op de kaarten staat de campagne rond 365 jaar Universiteit Utrecht en het Kennisfestival van 2001.

Bezoekers werden uitgenodigd om een vraag aan de universiteit en haar wetenschappers te stellen.

En die vraag kon daadwerkelijk in de machine worden gestopt.

De Gosses FFX bevat namelijk een brievenbus waarin de ingevulde kaarten terechtkwamen.

Maar zoals bijna niets bij Henk Gosses op een normale manier hoefde te functioneren, werd ook het legen van die brievenbus een onderdeel van het object.

Via een theepot in de installatie kan het compartiment waarin de kaarten terechtkomen worden bereikt.

Het is zo’n detail waarin zijn hele manier van denken zichtbaar wordt.

Functioneel.

Technisch.

Absurd.

En grappig.

Daardoor was de Gosses FFX veel meer dan een grote kinetische sculptuur of een bijzondere brievenbus.

De bezoeker werd onderdeel van het werk.

Aan de machine zit een bedieningspaneel met een reeks drukknoppen. Achter verschillende knoppen schuilt een andere reactie: een bel, een claxon, een toeter, mistlampen, koplampen, zwaailampen en verlichting rond de brievenbus. En wie pech heeft, kan zelfs natgespoten worden.

Ook mechanisch valt er van alles te bedienen. Met een hendel kan een heel stelsel van tandwielen in beweging worden gezet, dat uiteindelijk een soort arm met hand laat bewegen. Elders in de constructie komen metalen draden of stangen tot leven zodra de machine wordt geactiveerd.

Het bijzondere is dat niet iedere knop onmiddellijk prijsgeeft wat hij doet. Sommige functies hebben we inmiddels kunnen reconstrueren, andere nog niet. Het is mogelijk dat een deel van de bediening nog functies activeert die we niet hebben teruggevonden. Maar het kan evengoed zijn dat Gosses bewust knoppen zonder voorspelbaar effect toevoegde, zodat de bezoeker nooit precies wist wanneer de machine ineens zou reageren.

En juist dat laatste zou perfect bij hem passen.

De Gosses FFX lijkt namelijk niet ontworpen om rustig en afstandelijk te bekijken. Je moet eraan zitten. Drukken. Draaien. Proberen. Wachten.

Soms gebeurt er niets.

En dan ineens gaat er ergens een claxon af, begint een zwaailicht te draaien, komt een mechanisme in beweging of krijg je water over je heen.

Daarmee wordt het werk bijna een spel tussen mens en machine.

De bezoeker bedient het object, maar heeft nooit helemaal de controle.

Dat onvoorspelbare, bijna ondeugende karakter maakt de installatie misschien wel tot een van de meest complete voorbeelden van Gosses’ manier van werken: techniek, beweging, humor, verrassing en absurditeit allemaal samengebracht in één machine.

Van de Universiteit Utrecht naar onze collectie

Na het lustrum verdween de machine uit het publieke zicht.

Het enorme object kwam in opslag te staan binnen de Utrechtse universiteits-/Parnassosomgeving.

Daar bleef hij jarenlang.

In 2015 kochten wij de Gosses FFX uit die opslag.

Bij het werk waren destijds nog de bovengenoemde documentatie en de originele lustrumkaarten aanwezig.

Wij publiceerden de machine vervolgens al in 2017 op onze website onder de naam Gosses FFX en met de vermelding dat Henk Gosses het werk in 2001 voor het 73e lustrum van de Universiteit Utrecht had gemaakt.

Daarna gebeurde iets wat achteraf bijna komisch is.

Ook bij ons verdween de enorme machine weer de opslag in.

En daar bleef hij nog eens ongeveer elf jaar staan.

Opnieuw tot leven gebracht

Toen we de Gosses FFX uiteindelijk weer tevoorschijn haalden, bleek al snel dat alleen schoonmaken en neerzetten eigenlijk niet genoeg was.

Een machine van Henk Gosses hoort te werken.

Mijn oom Wim Verhoef, zelf uitvinder en technisch zeer ervaren, heeft daarom de installatie volledig nagekeken.

Hij heeft het mechaniek gecontroleerd en de machine opnieuw werkend gemaakt.

En daarmee gebeurde eigenlijk iets heel toepasselijks.

Na jarenlang stil te hebben gestaan, kwam een machine van Henk Gosses opnieuw tot leven.

Pas toen werd ook volledig duidelijk wat voor object we al die jaren hadden opgeslagen.

Want de Gosses FFX is niet alleen indrukwekkend door zijn formaat of door de enorme hoeveelheid onderdelen.

Zijn betekenis zit juist in wat er gebeurt wanneer hij werkt.

Beweging.

Licht.

Mechaniek.

Geluid.

Interactie.

En die typische Gosses-ervaring waarbij je het gevoel krijgt dat een machine een eigen bedoeling heeft.

Geen curiosum, maar een laat werk

Hoe verder we ons in Henk Gosses verdiepten, hoe minder vreemd de Gosses FFX eigenlijk werd.

Dit is geen los curiosum.

Geen gigantische technische grap die toevallig door een robotverzamelaar werd gebouwd.

Het is een laat kinetisch werk van een beeldend kunstenaar die al in 1978 machines als beeldende kunst exposeerde in Museum De Lakenhal.

Meer dan twintig jaar later werkte Gosses nog altijd met hetzelfde fundamentele materiaal:

machines,

beweging,

verwondering,

humor,

en de merkwaardige grens tussen een technisch object en iets dat bijna lijkt te leven.

Alleen was de schaal inmiddels enorm geworden.

De Gosses FFX brengt bovendien verschillende kanten van zijn oeuvre bij elkaar.

De vrije kunstenaar.

De constructeur.

De maker van interactieve machines.

De special-effectsman.

De robotbouwer.

En de man die technische functionaliteit altijd weer wist te combineren met iets absurds.

Zelfs de theepot waarmee je bij de ingestuurde vragen komt, hoort bij dat verhaal.

Misschien hebben we Henk Gosses verkeerd onthouden

Dat is uiteindelijk misschien het meest interessante aan zijn geschiedenis.

Henk Gosses wordt gemakkelijk omschreven als robotverzamelaar, robotbouwer, uitvinder of special-effectsman.

Maar daarmee draaien we zijn ontwikkeling eigenlijk om.

Hij was een beeldend kunstenaar die machines als materiaal koos.

Daaruit kwamen robots voort.

Reclame-objecten.

Special effects.

Fantastische apparaten.

En uiteindelijk een machine als de Gosses FFX.

Zijn kunst ging niet werkelijk over robots.

Ze ging over onze fascinatie voor machines.

Over beweging.

Over fantasie.

Over techniek die iets menselijks krijgt.

En over de wonderlijke grens tussen een levenloos object en iets waarvan je heel even het gevoel krijgt dat het leeft.

Dat maakt zijn werk niet alleen interessant om naar terug te kijken.

Juist nu machines werkelijk steeds zelfstandiger worden, krijgt zijn oeuvre opnieuw betekenis.

Henk Gosses bouwde niet de technologie van onze tijd.

Hij bouwde zijn verbeelding van de toekomst.

En inmiddels zijn we die toekomst binnengewandeld.

Robot Collector Henk Gosses’s Home Movie – Part 1
https://www.youtube.com/watch?v=GGgMzHEb5PY

Robot Collector Henk Gosses’s Home Movie – Part 2
https://www.youtube.com/watch?v=hRcnZLLhwBI

Robot Collector Henk Gosses’s Home Movie – Part 3
https://www.youtube.com/watch?v=9gtnpGcH3_g

Henk Gosses – De Waarzegger / The Fortune Teller
https://www.youtube.com/watch?v=LrhVu5E7DlA

The Auto Gyro Robot Car by Henk Gosses
https://www.youtube.com/watch?v=wam2GRbwVX4

Robotman – Henk Gosses op televisie, 1989
https://www.youtube.com/watch?v=P2F3msThNT8

Bekijk Henk Gosses met Bridget Maasland bij Beeld & Geluid

Henk Gosses is te zien vanaf ca. 14:56.

 

Prijs: € 4.950

Wij verzenden wereldwijd. Elk stuk wordt zorgvuldig verpakt en verzekerd; de verzendprijs hangt af van bestemming, maat en gewicht. Vraag de prijs voor jouw adres aan.

Vraag de verzendprijs aan

Je aanvraag gaat over: Unique XL Kinetic Art object by Henk Gosses “Gosses FFX”. Wij zien direct om welk stuk het gaat; je hoeft het niet te omschrijven.

We gebruiken je gegevens alleen om deze aanvraag te beantwoorden. Er wordt niets op de website bewaard: je aanvraag komt alleen als mail bij ons binnen.

Of vraag het via WhatsApp of mail.

Plaats in de tijd
160017001800190020002001
De echte foto's

Alle 11 foto's

Unique XL Kinetic Art object by Henk Gosses “Gosses FFX”