Naar de inhoud
De Huiszwaluw – vintage interiors
Collectie EN

Licht in huis

Uit de bibliotheek van

Licht bepaalt hoe een kamer voelt, meer dan welk meubel ook. Dezelfde kast is in goed licht een rustig middelpunt en in slecht licht een donker blok. Toch wordt over de bank weken nagedacht en over het licht vijf minuten. Draai dat om. Een goed lichtplan kost weinig en verandert alles: je kamer wordt ’s avonds een andere, mooiere kamer.

Begin bij het daglicht

Kijk een dag lang waar het licht valt. Een kamer op het noorden krijgt koel, gelijkmatig licht. Een kamer op het zuiden krijgt warmer licht dat in de loop van de dag door de kamer schuift. Zet de plek waar je leest of werkt dicht bij het raam, met het licht van opzij.

Houd de ramen vrij. Een hoge kast vlak naast het raam neemt meer licht weg dan je denkt. Lichte, matte muren kaatsen het daglicht zacht de kamer in. Dat is het eerste indirecte licht dat je hebt, en het is gratis.

Drie soorten licht: de les van Richard Kelly

De Amerikaan Richard Kelly (1910–1977) is een van de grondleggers van het vak lichtontwerp. Hij werkte met architecten als Mies van der Rohe, Philip Johnson, Eero Saarinen en Louis Kahn, onder meer aan het Glass House, het Seagram Building en het Kimbell Art Museum. Kelly bracht al het licht terug tot drie soorten, en die indeling gebruiken ontwerpers nog steeds.

De eerste noemde hij focal glow: licht dat de aandacht trekt en één ding uitlicht. De lamp boven de tafel, de lichtvlek op een schilderij. De tweede is ambient luminescence: zacht licht dat vlakken vult, zoals een muur of plafond dat gelijkmatig oplicht. De derde is play of brilliants: de kleine schitteringen. Kaarslicht, een kristallen kroon, licht dat op messing of glas danst.

Een kamer met alleen de tweede soort is vlak, zoals een kantoor. Een kamer met alleen de eerste is een toneel. Je hebt ze alle drie nodig, en de meeste huizen missen de derde.

Nooit in de lamp kijken: de les van Poul Henningsen

De Deen Poul Henningsen (1894–1967) had één grote ergernis: de kale gloeilamp die in je ogen schijnt. In 1925 liet hij in Parijs een lamp zien die daar een gouden medaille won, en in de jaren daarna werkte hij zijn systeem met drie kappen uit. De kappen kaatsen het licht naar beneden en naar buiten, en waar je ook staat, de lichtbron zelf zie je niet. In 1958 volgden zijn bekendste lampen, de PH5 en de Artichoke.

De les geldt voor elke lamp in huis. Ga zitten waar je altijd zit en kijk rond. Zie je ergens een kale lichtbron, dan klopt er iets niet: de lamp hangt te hoog, de kap is te open of het peertje is te fel. Goed licht zie je op de dingen, niet in de lamp.

Schaduw hoort erbij

De Japanse schrijver Jun’ichirō Tanizaki schreef in 1933 een beroemd essay, Lof der schaduw. Hij zet er het Westen, dat altijd meer licht en helderheid zoekt, tegenover de Japanse traditie, die de schaduw en het halfdonker waardeert. Architect Louis Kahn dacht er net zo over. In zijn Kimbell Art Museum uit 1972 valt het daglicht door een smalle sleuf in de top van elk gewelf naar binnen en strijkt het langs het beton.

Voor thuis betekent dit: licht niet alles uit. Een kamer waar het overal even licht is, heeft geen diepte. Laat hoeken donkerder dan het midden, het plafond donkerder dan de tafel. Juist het verschil tussen licht en donker maakt een kamer ’s avonds warm.

Indirect licht

Indirect licht is licht dat eerst een muur, een plafond of een kap raakt en pas dan jou. Het is zacht, het geeft geen harde schaduwen en het maakt een kamer groter, omdat je de wanden ziet in plaats van de lampen.

Je maakt het eenvoudig. Een staande lamp die omhoog schijnt, tilt het plafond op. Een kleine lamp op een kast, dicht bij de muur, laat die muur gloeien. Een lamp achter een fauteuil of naast een grote plant tekent schaduwen op de wand. Een tafellamp met een dichte kap geeft een lichtkring naar boven en naar beneden en verder niets. Verlicht de muren en niet de vloer, dat is de hele kunst.

Welke kleur licht: kelvin

Op de verpakking van elke lichtbron staat de kleur van het licht in kelvin. Hoe lager het getal, hoe warmer. Kaarslicht zit rond 1850 kelvin. Warm witte ledlampen zitten op 2700 tot 3000 kelvin. Daglicht zit tussen 5000 en 6500 kelvin.

Kies voor de zithoek en de eettafel 2700 kelvin, of nog lager: lampen van 2200 kelvin geven het amberkleurige licht van de late avond. In de keuken en aan het bureau mag het 3000 kelvin zijn, dat is helderder zonder kil te worden. Alles vanaf 4000 kelvin is licht voor een werkplaats. Houd lampen die je samen aan hebt op dezelfde kleur, en neem lampen die je kunt dimmen. Licht dat je kunt dimmen is het goedkoopste wat je voor je kamer kunt doen.

Kijk ook naar de kleurweergave, op de verpakking CRI of Ra. Het hoogste cijfer is 100, de waarde van de oude gloeilamp. Gewone ledlampen halen 80 of meer. Neem voor de kamer waar je kunst, hout en stoffen wilt zien een lamp van 90 of hoger. Het verschil zie je meteen aan rood, aan hout en aan gezichten.

Hoeveel licht een lamp geeft, staat er in lumen op. Ongeveer 470 lumen is de oude gloeilamp van 40 watt, ongeveer 800 lumen die van 60 watt. Voor sfeerlicht is 200 tot 400 lumen per lamp genoeg.

Het lichtplan, stap voor stap

Teken de kamer op een vel papier en zet er eerst op wat je waar doet: eten, lezen, praten, koken. Elke plek krijgt eigen licht, op de plek zelf. Dat is je werklicht en je focal glow.

Kies daarna wat gezien mag worden: een kast, een schilderij, een mooie wand. Geef dat een eigen lamp. Vul vervolgens de kamer met zacht indirect licht langs de muren. Voeg als laatste iets toe dat schittert: kaarsen, een lamp met glas of messing.

Tel dan je lichtpunten. In een woonkamer zijn het er al gauw vijf tot zeven, op drie hoogtes: laag bij de vloer of op een lage tafel, op tafelhoogte, en één of twee boven ooghoogte. De meest gemaakte fout is één lamp midden aan het plafond die alles moet doen. Schakel de lampen in groepen, zodat je met één handeling van eten naar lezen naar een late avond gaat.

Hoogtes die kloppen

Boven de eettafel hangt de onderkant van de lamp 70 tot 80 cm boven het tafelblad, boven het midden van de tafel en niet in het midden van de kamer. Waar je onder een lamp door loopt, houd je ongeveer 200 cm vrij. Naast de leesstoel schijnt de lamp van opzij of schuin over je schouder op het boek. ’s Avonds hoort het meeste licht onder ooghoogte te zitten: dat maakt een kamer rustig.

Zo doe je het met oude stukken

Oude lampen zijn gemaakt in de tijd dat men nog wist dat je niet in een lamp moet kijken. Kappen van opaline, matglas, geëmailleerd metaal of perkament verspreiden het licht en verbergen de bron. Een oude hanglamp boven een nieuwe tafel is een van de mooiste combinaties die er zijn. Een oude kroon of een lamp met geslepen glas geeft je de schittering waar Kelly het over had.

Oud hout en oud metaal vragen licht van opzij. Strijklicht laat de nerf, de slijtage en het patina zien; licht recht van voren maakt alles vlak. Zet een donkere kast daarom haaks op het raam tegen een lichte muur, en zet er ’s avonds een kleine lamp op of naast. Dan wordt de kast het middelpunt van de kamer.

Loop vanavond eens met een losse lamp door je kamer en zet hem op vijf plekken neer. Je ziet meteen wat er kan. Bij De Huiszwaluw vind je de lampen en de meubels om het mee te doen: stukken die al een leven achter zich hebben en in goed licht pas echt laten zien wat ze zijn.

Geschreven door De Huiszwaluw

← Terug naar de bibliotheek Naar onze verlichting →