Naar de inhoud
De Huiszwaluw – vintage interiors
Collectie EN

Kleur in huis

Uit de bibliotheek van

Kleur is het eerste wat je van een kamer ziet en het laatste waar de meeste mensen over nadenken. Er wordt een kleur gekozen van een kaartje in de winkel, en thuis op de muur blijkt het een andere kleur te zijn. Dat is geen pech. Kleur gedraagt zich volgens een paar vaste wetten, en wie die kent, kiest rustiger en beter. Je hoeft er geen kenner voor te zijn. Je moet alleen leren kijken.

Begin met een rustige basis

De grote vlakken bepalen de kamer: muren, vloer, plafond en de grootste meubels. Houd die rustig en dicht bij elkaar. Wit, zand, grijs, de kleur van linnen en hout. Op een rustige basis komt alles wat je neerzet beter uit.

Een gangbare verdeling is 60, 30 en 10. Ongeveer 60 procent van wat je ziet is de basiskleur: de muren en het plafond. Ongeveer 30 procent is een tweede, verwante tint: de vloer, de bank, de gordijnen. De laatste 10 procent is het accent.

Kleur bedriegt: de les van Josef Albers

Josef Albers (1888–1976) werd geboren in het Duitse Bottrop en gaf les aan het Bauhaus tot de school in 1933 moest sluiten. Daarna leidde hij tot 1949 het schilderonderwijs aan Black Mountain College in de Verenigde Staten, en vanaf 1950 de ontwerpafdeling van Yale. In 1963 verscheen zijn boek Interaction of Color. De kern ervan is eenvoudig: je ziet een kleur bijna nooit zoals hij werkelijk is. Elke kleur verandert door de kleur ernaast.

Albers liet zijn studenten niet met verf werken maar met vellen gekleurd papier. Leg twee stukjes van hetzelfde papier op twee verschillende ondergronden en ze lijken twee verschillende kleuren. Zijn eigen schilderijen deden hetzelfde. In de reeks Homage to the Square, waaraan hij vanaf ongeveer 1950 tot zijn dood werkte, staan steeds drie of vier vierkanten in elkaar, en alleen de kleur verschilt.

Voor thuis betekent dit: een kleur kies je nooit los. Een grijs staal ziet er naast een eiken vloer blauwer uit dan in de winkel. Een gebroken wit wordt naast helderwit kozijnhout geel. Houd een staal daarom altijd tegen de dingen die blijven: de vloer, de bank, de kast. Beoordeel de combinatie, niet de kleur.

Een beperkt palet: de les van Le Corbusier

De architect Le Corbusier zag kleur als bouwmateriaal, net zo wezenlijk als de plattegrond. In 1931 stelde hij voor de Zwitserse behangfabrikant Salubra een verzameling van 43 kleuren samen. In 1959 voegde hij er 20 krachtiger tinten aan toe, zodat het er 63 werden. Hij ordende ze in zogeheten kleurenklaviaturen: kaarten die je helpen kleuren te kiezen die bij elkaar horen en bij jou passen. Het palet bestaat uit neutrale en natuurlijke tinten, aardkleuren en een klein aantal heldere accenten.

Le Corbusier gebruikte kleur om ruimte te maken. Lichte kleuren maken een ruimte groter, donkere geven diepte en trekken de aandacht. Een donkere wand komt naar je toe, een lichte wand lijkt verder weg.

De les is de beperking. Maak voor je huis één palet van vijf of zes kleuren en gebruik in elke kamer alleen kleuren daaruit. Twee of drie rustige tinten, één of twee aardkleuren, één accent. Dan past de gang bij de kamer en de kamer bij de keuken, en kun je een stoel of een kleed van de ene kamer naar de andere verhuizen.

Zeven contrasten: de les van Johannes Itten

De Zwitser Johannes Itten (1888–1967) gaf van 1919 tot 1922 de voorcursus aan het Bauhaus, waar studenten leerden werken met materiaal, compositie en kleur. In 1961 verscheen zijn hoofdwerk, Kunst der Farbe. Daarin beschrijft hij een kleurencirkel in twaalf delen, opgebouwd uit rood, geel en blauw, en zeven manieren waarop kleuren met elkaar contrasteren.

Drie daarvan gebruik je thuis elke dag. Het licht-donkercontrast: een donkere kast tegen een lichte muur. Het koud-warmcontrast: koel grijs naast warm hout. En het kwantiteitscontrast, dat gaat over hoeveel je van een kleur ziet. Een kleine hoeveelheid felle kleur houdt een groot rustig vlak in evenwicht. Daarom werkt één okergeel kussen op een grijze bank, en werkt een okergele bank met één grijs kussen niet.

Itten beschrijft ook het complementaire contrast: kleuren die in de cirkel tegenover elkaar staan, zoals blauw en oranje, versterken elkaar. Dat verklaart waarom een blauwgrijze muur een eiken kast zo warm maakt.

Hout is ook een kleur

Hout tel je mee. Eiken is geelbruin, mahonie rood, noten donker en koel, grenen wordt met de jaren oranje. Een houten vloer is vaak het grootste gekleurde vlak in huis.

Houd het bij twee of drie houtsoorten in één kamer en laat er één de boventoon voeren. Ze hoeven niet gelijk te zijn. Het werkt het best als ze duidelijk verschillen of dezelfde ondertoon hebben. Twee tinten die net niet bij elkaar passen, vloeken het hardst.

Wit is niet één kleur

In elk wit zit iets van een andere kleur. Warm wit neigt naar geel of rood, koel wit naar blauw of grijs. Leg een wit staal naast je vloer en je ziet het meteen: dat is Albers in de praktijk. Helder, koel wit naast oud hout wordt snel hard. Een zachter, gebroken wit maakt hetzelfde hout warm.

Kies mat. Een matte, kalkachtige muur slikt het licht en verbergt oneffenheden. Glans laat elke bobbel zien. Neem voor plafond en muren hetzelfde wit of een wit uit dezelfde familie, anders lijkt een van de twee vuil.

Kleur en licht

Dezelfde verf is in elke kamer anders. Licht uit het noorden is koel en maakt kleuren grijzer en blauwer. Licht uit het zuiden is warm en maakt ze geler. Kies in een noordkamer daarom een wit met wat warmte erin. In een zuidkamer kan een koeler wit goed.

’s Avonds verandert alles opnieuw. Lampen van 2700 kelvin maken rood, oker en hout dieper en laten blauw en groen wat wegzakken. Kies lampen met een kleurweergave van 90 of hoger, op de verpakking CRI of Ra. Dan blijven de kleuren die je overdag hebt gekozen ook ’s avonds zichzelf.

Het kleurplan, stap voor stap

Begin met wat er al is en blijft. Schrijf de kleuren op van de vloer, de kozijnen, de bank en je grootste kast. Dat is je vertrekpunt, niet het kleurenkaartje.

Kies daarna de muurkleur. Haal drie stalen die dicht bij elkaar liggen en schilder van elk een vlak van ongeveer 50 bij 50 cm, op de muur zelf of op een stuk karton dat je kunt verplaatsen. Kijk er ’s ochtends, ’s middags en bij lamplicht naar, en houd het karton ook naast de vloer en naast de bank.

Kies dan pas je tweede tint en je accent. Haal het accent uit iets wat je al hebt: een schilderij, een kleed, een vaas. Laat het twee of drie keer terugkomen, verspreid door de kamer. Eén rood ding lijkt een vergissing, drie keer hetzelfde rood lijkt een keuze. Bij elk nieuw ding een nieuwe kleur is de meest gemaakte fout. Dan heb je geen accenten meer, alleen drukte.

Zo doe je het met oude stukken

Een oud stuk brengt zijn eigen kleur mee, en die is nooit vlak. Verweerd eiken, verschoten bekleding, het craquelé in de vernis van een oud schilderij: het zijn gedempte, gelaagde kleuren die geen verffabriek kan namaken. Ze komen het best uit tegen een lichte, matte muur en naast weinig andere dingen.

Gebruik het oude stuk als begin van je palet. Het blauw uit een schilderij, het groen van een oude vaas of het roestrood van een kelim laat je elders in de kamer klein terugkomen. Zo lijkt de hele kamer om dat ene stuk heen gebouwd.

Doe vanavond de proef van Albers. Pak een oud voorwerp met kleur, een kom of een klein schilderij, en zet het achtereenvolgens tegen een witte muur, op een houten tafel en op een donkere doek. Je ziet drie keer een ander voorwerp. Bij De Huiszwaluw vind je stukken met kleuren die de tijd heeft gemaakt: stukken die al een leven achter zich hebben en in jouw kamer aan een nieuw beginnen.

Geschreven door De Huiszwaluw

← Terug naar de bibliotheek Naar de salonwand →