Naar de inhoud
De Huiszwaluw – vintage interiors
Collectie EN

Chroom en staal verzorgen

Uit de bibliotheek van

Staal is sterk, maar het wil maar één ding: terug naar roest. Alles wat je aan een stalen stoel of kast mooi vindt, is een dunne laag die dat tegenhoudt: chroom, nikkel, lak of een donkere smeedhuid. Die laag is na zeventig of negentig jaar niet meer gaaf, en dat hoeft ook niet. Met een zachte doek, weinig water en af en toe een beetje was houd je de laag die er nog is, en blijft het meubel gewoon in gebruik.

Eerst dit

Dit boek is een hulp, geen garantie. Elk stuk is anders. Probeer elk middel en elke methode eerst op een klein plekje dat je niet ziet, en stop als er iets verandert. Wat je doet, doe je op eigen risico: De Huiszwaluw kan niet aansprakelijk worden gehouden voor schade. Is een stuk kostbaar of je erg dierbaar, vraag dan eerst een restaurator.

Wat je in huis hebt

Staal en ijzer zijn zilvergrijs en magnetisch. Stalen buismeubelen uit de jaren twintig en dertig zijn vernikkeld of verchroomd: een heel dun laagje metaal op het staal. Zolang dat laagje dicht is, roest het staal eronder niet. School- en kantoormeubelen zijn meestal van plaatstaal met een laklaag, die kleur en bescherming tegelijk is. Smeedijzer is bijna zuiver ijzer dat met de hamer is gevormd, vaak met een donkere, vaste huid of een oude zwarte verflaag.

Wat het kapotmaakt

Vocht doet het meeste. Schoon ijzer blijft stabiel bij een luchtvochtigheid van ongeveer 50 procent. Boven ongeveer 65 procent roest al het ijzer. Water dat in een buis, een naad of een schroefgat loopt, blijft daar staan en roest van binnenuit. Zout is de tweede vijand: het zout van je handen en zoute lucht aan de kust.

Niet alle roest is erg. Stabiele roest is hard, zit vast en is blauwzwart tot roodbruin; in een droge kamer verandert ze niet meer. Vliegroest is een dun, fel oranje waasje. Putroest is ernstiger: waar het chroom of nikkel een gaatje heeft, roest het staal eronder, en de roest drukt het laagje omhoog tot blaasjes en schilfers.

Dof chroom en roestpuntjes

Zo doen ze het in musea. Een museum begint droog, met een zachte kwast of doek. Vet vuil gaat eraf met een licht vochtige doek met gedemineraliseerd water en een druppel pH-neutrale zeep, en het metaal wordt direct drooggewreven. Chroom wordt niet gepoetst en niet geschuurd, omdat het laagje zo dun is. Schoon chroom krijgt een dun laagje microkristallijne was.

Zo wordt het vaak ook gedaan. Meubelfabrikanten raden voor chroom een doek met warm water en een beetje afwasmiddel aan, en daarna meteen droogwrijven. Is het chroom daarna nog dof, dan nemen handelaren een fijne chroompoets of metaalpoets: een beetje op een zachte doek, met weinig druk uitwrijven. Doe dat één keer en daarna hooguit één keer per jaar, want ook de fijnste poets schuurt. Een dun laagje autowas of microkristallijne was erna houdt vocht buiten. Het risico: op een plek waar het chroom al dun is, poets je erdoorheen, en dat komt niet meer terug.

Zo wordt het vaak ook gedaan. Lichte roestpuntjes op chroom halen vakmensen er op twee manieren af. De eerste is de allerfijnste staalwol, 0000, met een paar druppels dunne olie: zacht wrijven en ophouden zodra het oranje weg is. De tweede is een prop aluminiumfolie die je nat maakt met water en waarmee je over de puntjes wrijft. Veeg daarna alles schoon, droog het goed en zet het in de was, anders is de roest zo terug. Het gaat mis met grovere staalwol, die krast, op ‘chroom’ dat eigenlijk een laklaag is, en op plekken waar het chroom opbolt of schilfert: daar wrijf je het los.

Oude lak op school- en kantoormeubelen

Zo doen ze het in musea. De eerste laklaag van de fabriek vertelt welke kleur en welke glans de maker koos, en wordt dus bewaard, met slijtplekken en al. Lak wordt alleen afgestoft. Water komt er pas aan nadat op een verborgen plek met een wattenstaafje is geprobeerd of er kleur afkomt. Schilferende lak wordt niet aangeraakt, en een losse schilfer gaat in een envelop.

Zo wordt het vaak ook gedaan. Thuis en in de handel wordt een oude kast of schoolstoel eerst goed schoongemaakt met lauw water en een beetje afwasmiddel, met een zachte doek die bijna droog is uitgewrongen. Elk vlak wrijf je meteen droog. Daarna gaat er was op. Neem een kleurloze harde was uit een blik, breng die heel dun aan met een doek, laat hem een kwartier aantrekken en wrijf uit met een zachte doek. De lak krijgt weer diepte en kale slijtplekken zijn beschermd tegen vliegroest. Op poederige of schilferende lak neemt de doek kleur en schilfers mee, en dan houd je het bij afstoffen.

Blank staal en smeedijzer

Zo doen ze het in musea. Los roestpoeder wordt droog weggeborsteld met een zachte borstel van natuurhaar, niet tot op het blanke metaal, want blank ijzer krijgt meteen weer oranje vlekjes. Daarna krijgt het ijzer een paar druppels lichte machineolie op een doek, of een dun laagje microkristallijne was.

Zo wordt het vaak ook gedaan. Smeden zetten ijzer dat binnen staat in de was. Neem een harde, kleurloze was of bijenwas uit een blik, wrijf die dun in met een doek, laat hem een kwartier staan en wrijf uit tot er bijna niets meer op zit. Eén keer per jaar is binnen genoeg. Een roestplekje wrijf je eerst weg met fijne staalwol en een druppel olie, en dan gaat er weer was op. Was houdt geen water tegen: in een badkamer, keuken of serre roest ijzer in de was toch.

Wanneer opnieuw verchromen of spuiten zonde is

Zo doen ze het in musea. Niet. Wie opnieuw laat verchromen of spuiten, ruilt de oorspronkelijke laag in voor een nieuwe, en dat kun je niet terugdraaien. Het Centraal Museum in Utrecht liet bij een verchroomde buisstoel van Rietveld uit 1932 de roest weghalen, grote schilfers chroom weer vastzetten en het staal in de was zetten. De stoel draagt nu duidelijke sporen van gebruik, en dat was de bedoeling.

Zo wordt het vaak ook gedaan. In de handel wordt wel opnieuw verchroomd en gespoten, vooral bij gewone gebruiksmeubelen waarvan het chroom op grote vlakken weg is of waarvan de lak al eens is overgeschilderd. Zonde is het bij een stuk van een bekende ontwerper of fabriek, bij een eerste laklaag die nog grotendeels vastzit, en bij chroom dat alleen dof is of puntjes heeft: dat knapt met schoonmaken en was genoeg op. Zit er een latere verflaag overheen, dan zit de eerste er vaak nog onder, en na stralen of afbijten is ze voorgoed weg.

Wat je beter laat

Gebruik geen schuurspons, schuurpapier, staalborstel of grove staalwol op chroom, nikkel of lak: je bent door het laagje heen voordat je het ziet. Gebruik geen roestoplosser. Daar zit zuur in, en dat vreet plekken kaal tot op het blanke metaal. Bik geen roestlagen los en druk geen blaasjes stuk. En laat een stalen meubel nooit stralen of afbijten voordat je weet wat je weggooit.

Wanneer je naar een restaurator gaat

Ga naar een restaurator als er steeds nieuwe schilfers of roestpoeder onder het stuk liggen, als het chroom op grote vlakken opbolt of loslaat, of als de lak schilfert of poederig wordt. Ga ook als een buis of een las is doorgeroest: ga dan niet meer op de stoel zitten.

Patina is geen vuil

Dof geworden chroom op de armleuning, lak die tot op het staal is weggesleten waar generaties leerlingen hun stoel beetpakten, een donkere huid op smeedwerk: dat is geen vuil en geen gebrek. Het is het leven van het stuk, en het maakt het wat het is. Bij De Huiszwaluw vind je stukken die al een leven achter zich hebben, en je mag ons altijd vragen hoe je jouw stuk het beste verzorgt.

Geschreven door De Huiszwaluw

← Terug naar de bibliotheek Naar de salonwand →