Naar de inhoud
De Huiszwaluw – vintage interiors
Collectie EN

Rotan en riet verzorgen

Uit de bibliotheek van

Een gevlochten zitting is licht, luchtig en verrassend sterk. Maar ze is gemaakt van dunne plantenvezels, en die reageren binnen een paar minuten op de lucht om hen heen. In droge lucht worden ze bros, in vochtige lucht slap en schimmelig. Een rotan stoel of een zitting van webbing, biezen of papierkoord vraagt daarom een goede plek, geregeld een kwast en af en toe een vochtige doek.

Eerst dit

Dit boek is een hulp, geen garantie. Elk stuk is anders. Probeer elk middel en elke methode eerst op een klein plekje dat je niet ziet, en stop als er iets verandert. Wat je doet, doe je op eigen risico: De Huiszwaluw kan niet aansprakelijk worden gehouden voor schade. Is een stuk kostbaar of je erg dierbaar, vraag dan eerst een restaurator.

Wat je in huis hebt

Rotan is de stengel van een klimmende palm uit tropisch Azië. Van de hele stengel worden frames van stoelen en tafels gebogen. De harde, glanzende buitenkant wordt in smalle repen gesneden, en daarvan is webbing gevlochten: het open patroon met achthoekige gaatjes dat ook Weens vlechtwerk heet. Je kent het van bistrostoelen van gebogen hout en van veel meubels uit de twintigste eeuw.

Riet en wilgentenen zijn dikker en ronder en worden om een frame heen gevlochten, zoals bij een mand. Biezen zijn gedraaide stengels van een moerasplant; een biezen zitting is dik, groenig tot goudbruin en heeft vier driehoekige vlakken die naar het midden lopen. Papierkoord is stevig gedraaid papier en ziet er strakker en egaler uit dan biezen. Je vindt het op veel Deense stoelen uit het midden van de twintigste eeuw.

Wat het kapotmaakt

Droogte is de grootste vijand. Onder 40 procent luchtvochtigheid drogen plantenvezels uit en worden ze bros; dan breekt een streng waar je gaat zitten. Boven 65 procent groeit er schimmel. Zet een gevlochten stoel dus niet bij de radiator of de kachel, niet in een serre en niet in een vochtige kelder of schuur. Licht maakt de vezels bros en bleekt de kleur, en die schade gaat niet meer weg. Ga niet op een gevlochten zitting staan en kniel er niet op: het gewicht komt dan op een paar strengen. Til een stoel op aan het frame en nooit aan het vlechtwerk.

Stof en vuil

Zo doen ze het in musea. Stof houdt vocht vast en is voedsel voor schimmel en insecten, dus het gaat er geregeld af. Met een zachte kwast vegen ze het uit het vlechtwerk naar de mond van een stofzuiger op de laagste stand, met een stukje gaas ervoor, tien tot twintig centimeter van het vlechtwerk af. Vuil dat vastzit, halen ze streng voor streng weg met een wattenstaafje dat net vochtig is. Het vlechtwerk zelf wordt nooit nat.

Zo wordt het vaak ook gedaan. Een rotan stoel of een zitting van webbing nemen handelaren en meubelmakers af met een doek die goed is uitgewrongen in lauw water. Voor vuil dat blijft zitten, lossen Deense meubelmakers een theelepel witte zeepvlokken op in een liter lauw water. Afwasmiddel gebruiken ze niet. Laat het daarna opdrogen bij kamertemperatuur, niet in de zon en niet bij de kachel. Op gezond, heel rotan gaat dit goed. Het risico zit in te veel water: kletsnat vlechtwerk rekt uit, en water in de verbindingen van het frame maakt lijm los. Oud vlechtwerk dat bij aanraking kraakt of kruimelt, houd je droog.

Een doorgezakte zitting en opnieuw matten

Zo doen ze het in musea. Een zitting die een beetje doorhangt maar heel is, is niet stuk: dat is gebruik. Musea maken haar niet nat, want natte vezels verliezen stijfheid en sterkte en oud materiaal reageert slecht op water. Een losse streng binden ze losjes vast met een zacht katoenen lint, nooit met plakband.

Zo wordt het vaak ook gedaan. Stoelenmatters trekken een doorgezakte zitting van webbing vaak weer strak met water. Zet de stoel op zijn kop. Maak de onderkant van het vlechtwerk goed vochtig met een spons en warm water, of leg er een warme, natte doek op. Houd het water weg van het houten frame en van de groef waarin de webbing is gelijmd. Zet de stoel weer rechtop en laat hem een nacht drogen bij kamertemperatuur. Bij het drogen krimpt het rotan en trekt de zitting strak. Ga er twee dagen niet op zitten.

Doe dit niet als er strengen gebroken zijn, als het vlechtwerk bros is of kruimelt, als de onderkant gelakt of geverfd is, en nooit bij biezen of papierkoord. Het helpt bij een zitting die licht is uitgerekt; een zitting die diep doorhangt, komt er niet meer mee terug. Een zitting met een gat, met meerdere gebroken strengen of met vezels die verkruimelen, is op. Dan is opnieuw matten de eerlijke oplossing. Kies hetzelfde materiaal als er zat, dus biezen voor biezen en papierkoord voor papierkoord.

Papierkoord en biezen

Zo doen ze het in musea. Biezen en papierkoord worden alleen droog schoongemaakt, met kwast en stofzuiger. Een vlek die blijft zitten, blijft zitten.

Zo wordt het vaak ook gedaan. De Deense fabrieken die stoelen met papierkoord maken, zeggen dat het koord weinig tot geen onderhoud nodig heeft. Stofzuig het met een zachte borstel. Is de zitting vuil, neem haar dan af met een zachte doek die stevig is uitgewrongen in een sopje van neutrale, kleurloze zeep: een theelepel zeepvlokken op een liter lauw water. Maak het hele vlak gelijkmatig licht vochtig, zodat er geen kringen komen, en laat het aan de lucht drogen. Doe dit zelden, want elke beurt slijt het koord. Gemorst vocht dep je meteen op; wrijven duwt de vlek het koord in. Een nieuwe spijkerbroek geeft kleur af op licht papierkoord, en een los kussen voorkomt dat. Biezen houd je ook in de praktijk droog. Ze nemen water snel op, zwellen en gaan schimmelen.

Dof rotan opfrissen

Zo doen ze het in musea. Musea smeren niets op vlechtwerk. Was, olie en glycerine hebben het in het verleden donker en plakkerig gemaakt en op den duur juist droger. Wat de vezels soepel houdt, is de lucht in de kamer.

Zo wordt het vaak ook gedaan. Dof rotan knapt meestal al op van de schoonmaakbeurt met zeepvlokken, omdat die zeep een beetje vet achterlaat. Deense meubelmakers raden aan om ongelakt vlechtwerk in het stookseizoen af en toe licht te nevelen met een plantenspuit met hetzelfde sopje, aan beide kanten, om het veerkrachtig te houden. Ongeveer één keer per maand is gebruikelijk. Veeg het frame daarna droog. Een gelakt rotan frame dat dof is, kun je behandelen als een gelakt meubel: een dun laagje kleurloze boenwas, uitgewreven met een zachte doek. Het risico is ook hier te veel: vlechtwerk dat lang vochtig blijft, gaat schimmelen. Lijnolie en andere olie maken rotan donker en plakkerig.

Wat je beter laat

Zet vlechtwerk niet onder de douche of de tuinslang en dompel het niet onder. Gebruik geen afwasmiddel of allesreiniger op papierkoord. Plak geen plakband op een losse streng, want lijmresten geven blijvende vlekken, en lijm een gebroken streng niet zelf. Ga niet zitten op een zitting met een gebroken streng: de volgende breekt dan snel.

Wanneer je naar een restaurator gaat

Ga naar een stoelenmatter bij gebroken strengen, bij een gat en bij vlechtwerk dat van het frame loskomt. Is de stoel bijzonder en de zitting nog de eerste, of is het vlechtwerk gekleurd of beschilderd, vraag dan eerst een restaurator of zij behouden kan blijven. Dat geldt ook voor een rotan frame waarvan de omwikkeling loslaat of een verbinding wiebelt. Bij schimmel zet je het stuk apart in een droge, luchtige ruimte en vraag je advies. Vind je vers boormeel onder de stoel, pak het stuk dan in plastic in, zet het apart en bel een restaurator.

Patina is geen vuil

Oud rotan wordt met de jaren honingkleurig en krijgt een zachte glans waar handen het hebben vastgehouden. Biezen verkleuren van groen naar goud. Een zitting die licht naar het midden helt, laat zien dat er jaren op is gezeten. Dat is geen slijtage om te verbergen. Het is wat een oude stoel onderscheidt van een nieuwe.

Bij De Huiszwaluw vind je stukken die al een leven achter zich hebben, en je mag ons altijd vragen hoe je een stuk het beste verzorgt.

Geschreven door De Huiszwaluw

← Terug naar de bibliotheek Naar de salonwand →