Naar de inhoud
De Huiszwaluw – vintage interiors
Collectie EN

Hout verzorgen

Uit de bibliotheek van

Hout leeft, ook als het al honderd jaar een kast is. Een oud meubel vraagt daarom een rustige plek, een zachte doek en af en toe een beetje was of olie. Het helpt wel als je weet wat je voor je hebt en waar het vaak misgaat.

Eerst dit

Dit boek is een hulp, geen garantie. Elk stuk is anders. Probeer elk middel en elke methode eerst op een klein plekje dat je niet ziet, en stop als er iets verandert. Wat je doet, doe je op eigen risico: De Huiszwaluw kan niet aansprakelijk worden gehouden voor schade. Is een stuk kostbaar of je erg dierbaar, vraag dan eerst een restaurator.

Wat je in huis hebt

Voor de verzorging telt de afwerking meer dan de houtsoort. Was geeft een zachte, zijdeachtige glans en voelt bijna als kaal hout; je ziet het veel op eiken en noten. Olie zit in het hout en vormt geen laag: het oppervlak is mat en je voelt de nerf. Veel teak uit de jaren vijftig en zestig is geolied. Schellak, ook politoer genoemd, is een dunne, heldere laag met een diepe, warme glans, zoals op antiek van mahonie en noten. Lak is een hardere, gesloten laag; veel palissander uit de jaren zestig is gelakt. Weet je het niet, behandel het stuk dan als schellak. Schellak lost op in alcohol en wordt wit van water en warmte.

Wat het kapotmaakt

Droge lucht laat hout krimpen, vochtige lucht laat het zwellen. Vooral de wisseling geeft scheuren, kieren en loslatend fineer. Een stabiele luchtvochtigheid tussen 40 en 60 procent is veilig; boven 70 procent krijgen schimmel en houtworm hun kans. Zet een meubel dus niet naast de kachel of de radiator en niet op een zolder, in een kelder of in een schuur. Houd het ook uit de directe zon. Licht maakt licht hout donkerder, bleekt donker hout en maakt een afwerking dof. Die schade gaat nooit meer weg.

Afstoffen en schoonmaken

Zo doen ze het in musea. Stof gaat eraf met een schone, zachte, droge katoenen doek, en uit snijwerk met een zachte kwast. Vuil proberen ze eerst op een verborgen plek met een wattenstaafje dat net vochtig is: komt er kleur af of wordt het plekje wit, dan stoppen ze. Kaal hout wordt nooit nat schoongemaakt.

Zo wordt het vaak ook gedaan. Handelaren nemen een gelakt of geolied meubel af met een goed uitgewrongen doek en lauw water met een paar druppels milde zeep, met de nerf mee, en drogen meteen na. Deense meubelmakers raden voor geolied hout een sopje aan van een theelepel witte zeepvlokken op twee liter warm water, één of twee keer per jaar. Op politoer en op was geeft water witte plekken; daar blijf je bij de droge doek.

Olie, was en glans

Zo doen ze het in musea. Hout hoeft niet gevoed te worden: geen olie en geen was houdt uitdrogen tegen, dat doet alleen de lucht in de kamer. Een dun laagje harde, kleurloze boenwas beschermt wel de afwerking en geeft een rustige glans. Musea brengen het hooguit één keer per jaar aan, alleen op een gave afwerking. Olie gebruiken ze niet op een meubel dat nooit geolied was.

Zo wordt het vaak ook gedaan. Geolied teak dat droog en grijzig oogt, werken handelaren bij met teakolie of een dunne meubelolie. Het hout moet schoon en droog zijn. Breng de olie dun aan met een pluisvrije doek, met de nerf mee, en laat haar een kwartier tot twintig minuten intrekken; kijk op het blik wat de maker aangeeft. Wrijf daarna alle olie die er nog op ligt weg met een schone doek, tot die schoon blijft. Wat blijft liggen, wordt plakkerig. Laat het meubel een dag drogen voor je er iets op zet. Eén of twee keer per jaar is genoeg. Olie maakt het hout wat donkerder, en op gelakt hout trekt ze niet in. Laat gebruikte doeken uitgespreid buiten drogen: een prop met olie kan vanzelf gaan branden.

Een eiken of noten kast die dof is, zetten meubelmakers in de boenwas: een harde was uit een blik, op basis van bijenwas, kleurloos of in de kleur van het hout. Breng een dun laagje aan met een zachte doek, laat het twintig tot dertig minuten drogen en wrijf het uit met een schone katoenen doek, met de nerf mee. Eén keer per jaar is ruim genoeg; op een kast die weinig wordt aangeraakt gaat een laag jaren mee. Te veel was wordt plakkerig en houdt stof vast. Op politoer neem je heel weinig.

Krassen, kale plekjes en witte kringen

Zo doen ze het in musea. Lichte krasjes in een waslaag verdwijnen vaak als je de was opwrijft. Diepere krassen blijven zitten. Voor een witte kring, ontstaan door water of warmte in de afwerking, gebruiken musea geen huismiddelen; een restaurator behandelt hem.

Zo wordt het vaak ook gedaan. Een lichte kras of een kaal plekje op een rand werken handelaren bij met een retoucheerstift of een wasstaafje in de kleur van het hout. Kies de tint liever iets te licht dan te donker. Op geolied teak verdwijnt een oppervlakkige kras vaak al bij het oliën. Het risico is klein, maar een te donkere tint blijft je opvallen.

Bij een witte kring wachten vakmensen eerst een paar dagen: een verse kring trekt soms vanzelf weg. Daarna proberen ze een nacht lang een likje vaseline op de plek; dat helpt vaak maar half. De volgende stap is voorzichtig verwarmen met een föhn, nooit warmer dan je hand verdraagt. Hier gaat het mis: te heet geeft blaasjes, een strijkijzer verschroeit de laag, een schuurmiddel gaat door de afwerking heen en alcohol lost politoer op. Op geolied teak was je de kring weg met een licht sopje en olie je het blad daarna opnieuw. Een zwarte kring zit in het hout zelf en gaat er thuis niet uit.

Muffe kasten, klemmende laden en wormgaatjes

Zo doen ze het in musea. Een muffe lucht en een la die klemt, wijzen op vocht; musea zoeken de oplossing in een drogere, stabiele ruimte. Bij kleine ronde gaatjes leggen ze een wit vel papier onder het meubel. Blijft er vers, licht boormeel op vallen, dan leeft de houtworm. Het stuk gaat dan in plastic, apart van ander hout, en naar een restaurator.

Zo wordt het vaak ook gedaan. Een muffe kast zetten handelaren een paar weken open in een droge, luchtige kamer, met de laden eruit, nadat ze de binnenkant hebben uitgezogen met een zachte borstel. Blijft de geur, dan sluit een meubelmaker de binnenkant af met een dun laagje schellak. Een la die klemt, loopt weer als je een kaars of een blokje paraffine over de lopers en de onderkant van de zijwanden wrijft. Schaaf of schuur niet: in de winter krimpt het hout en dan rammelt de la. Oude wormgaatjes zonder boormeel doen geen kwaad. Wie ze storend vindt, vult ze met was in de kleur van het hout; een nieuw gaatje valt daarna meteen op.

Wat je beter laat

Loog een oud meubel niet af en schuur het niet kaal: een oorspronkelijke afwerking komt niet terug. Gebruik geen sprays of vloeibare poets met siliconen; ze laten een laag achter die een vakman later bijna niet meer weg krijgt. Neem geen gekookte lijnolie uit de bouwmarkt en smeer geen olie op politoer of op was. Lijm los fineer niet zelf en plak er geen plakband op.

Wanneer je naar een restaurator gaat

Ga naar een restaurator bij loslatend fineer of inlegwerk, bij levende houtworm, bij een afwerking die schilfert of wit uitslaat, bij zwarte kringen, bij losse verbindingen en bij scheuren in een blad of paneel.

Patina is geen vuil

Een armleuning die glad is van handen, een tafelblad dat donkerder is waar altijd de lamp stond, een deuk van een verhuizing in 1920: dat is geen schade die weg moet. Het is het leven van het stuk, en het is precies wat een nieuw meubel niet heeft.

Bij De Huiszwaluw vind je meubels die al een leven achter zich hebben, en je mag ons altijd vragen hoe je een stuk het beste verzorgt.

Geschreven door De Huiszwaluw

← Terug naar de bibliotheek Naar de salonwand →