
Palissander is het donkerste en rijkste hout van de jaren zestig. Diepbruin met zwarte aders, soms met een paarse gloed: geen twee bladen zijn gelijk. Je vindt het op Deense dressoirs, eettafels en bureaus, en op de schalen van beroemde stoelen. Het is ook een hout waarbij je als koper op papieren moet letten. Daarover gaat een groot deel van dit boek.
Wat palissander is
Palissander is het hout van bomen uit het geslacht Dalbergia, uit de vlinderbloemenfamilie. In het Engels heet het rosewood, rozenhout, omdat het bij het bewerken zoet naar rozen ruikt. Van de vele soorten Dalbergia levert maar ongeveer een dozijn echt palissander. In meubels gaat het bijna altijd om twee daarvan.
Rio-palissander is Dalbergia nigra. De boom groeit alleen in het Atlantische woud van Zuidoost-Brazilië, in de staten Bahia, Espírito Santo, Minas Gerais en Rio de Janeiro, en wordt 30 tot 40 meter hoog. Het hout is chocoladebruin tot paars- of roodbruin, met donkere strepen. Die zwarte aders vormen soms een tekening als een spinnenweb of een landschap. Gedroogd weegt het ongeveer 835 kilo per kubieke meter.
Indisch palissander is Dalbergia latifolia, uit India, Sri Lanka en Indonesië. Het is goudbruin tot diep paarsbruin met donkere strepen en wordt met de jaren diepbruin. Het is even zwaar, ongeveer 855 kilo per kubieke meter.
De geschiedenis in meubels
Rio-palissander was al geliefd in de Engelse Regency, eind achttiende en begin negentiende eeuw. Omdat de tekening zo sterk is, werd het hout vaak tot fineer gesneden: voor meubels, voor wandbekleding en voor pianokasten.
De tweede bloei kwam met het Deense meubel. Arne Vodder (1926–2009) werkte vooral in palissander en teak. Vanaf de jaren vijftig ontwierp hij voor de fabriek Sibast. Bekend is zijn dressoir in palissander met laden die zo zijn gevormd dat grepen niet nodig zijn. Ejner Larsen (1917–1987) en Aksel Bender Madsen (1916–2000) werkten samen in hoofdzaak in teak en palissander, en Ole Wanscher liet zijn Colonial Chair in Rio-palissander uitvoeren. In Amerika kreeg de Lounge Chair van Charles en Ray Eames uit 1956 schalen met fineer van Rio-palissander.
De meeste palissander meubels die je nu tegenkomt, zijn uit de jaren vijftig en zestig. In de dressoirs, eettafels en wandmeubels uit die tijd is het bijna altijd fineer op een drager van plaat, met massieve randen en poten.
Rio of Indisch, mahonie of beits
Rio- en Indisch palissander worden vaak door elkaar gehaald. Rio kan de grillige zwarte aders hebben die spinnenweb worden genoemd; Indisch palissander is vaak paarser van toon. Zeker weet je het daarmee niet. Het betrouwbaarste verschil zit in de poriën op het kopse hout: Rio-palissander heeft er ongeveer half zoveel als Indisch.
Mahonie is een ander hout. Het is bleek rozebruin tot roodbruin, wordt donkerder met de jaren en heeft een zachte glans die verschuift als je er langs loopt. Zwarte aders heeft het niet. Het is ook veel lichter: ongeveer 590 kilo per kubieke meter.
Dan is er hout dat in palissanderkleur is gebeitst. Een goedkopere houtsoort kreeg een donkerbruine beits, soms met geschilderde zwarte strepen erin. Van een afstand lijkt het, van dichtbij niet.
Zo herken je palissander
Echt palissander heeft diepte. De donkere aders lopen onregelmatig, verspringen en zitten in het hout, niet erop. Je ziet open poriën als fijne streepjes. Het hout is zwaar en hard.
Bij gebeitst hout zit de kleur aan het oppervlak. Zoek een kras of een gesleten rand: komt daar licht hout onder vandaan, dan is het beits. Kijk ook aan de binnenkant van een deur of onder het blad. Is het hout daar licht en anders van nerf, dan is alleen de buitenkant gekleurd. Geschilderde strepen zijn te regelmatig en houden op bij een rand in plaats van eroverheen te lopen.
Fineer herken je aan de rand van een blad: daar zie je een dun laagje op een andere ondergrond, of een aangelijmde massieve lijst. Vaak is het fineer gespiegeld gelegd, zodat links en rechts van een naad dezelfde tekening terugkomt.
Waar je op let als je een stuk koopt
Loop de randen en hoeken na op fineer dat loslaat of ontbreekt. Kijk tegen het licht in over het blad: je ziet dan bobbels, kringen en plekken waar is bijgewerkt. Hout verkleurt in het licht: vergelijk het blad met de zijkanten en met een plek waar lang iets heeft gestaan. Vraag ook altijd naar de papieren.
Rio-palissander en CITES: wat de regels zeggen
Rio-palissander (Dalbergia nigra) staat sinds 11 juni 1992 op bijlage I van CITES, het verdrag over de handel in bedreigde soorten. Dat is de strengste categorie. In de Europese Unie staat de soort op bijlage A. Wat volgt, is wat RVO erover schrijft, de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, die in Nederland de CITES-documenten afgeeft.
Voor verkoop binnen de EU is een EU-certificaat nodig. RVO geeft dat alleen af als het hout al vóór 11 juni 1992 in de EU was en als is aan te tonen dat het legaal is gekocht of verkregen, bijvoorbeeld met een eerder certificaat, een aankoopbewijs of een vermelding in een catalogus. Een meubel uit de jaren zestig van Rio-palissander hoort dus met een EU-certificaat te worden verkocht.
Er is één uitzondering. Een voorwerp dat vóór 3 maart 1947 is gemaakt, geldt als antiek. Dat mag binnen de EU zonder certificaat worden verhandeld, mits het legaal in de EU is gekomen en de ouderdom is aan te tonen.
Voor verzending naar een land buiten de EU zijn altijd CITES-documenten nodig, ook voor antiek: een uitvoervergunning van RVO en een invoervergunning van het land van bestemming. Vraag bij de autoriteit in je eigen land na wat daar geldt voordat je koopt.
En Indisch palissander
Alle andere soorten Dalbergia, ook Indisch palissander, staan sinds 2 januari 2017 op bijlage II van CITES en in de EU op bijlage B. Dat is lichter. Volgens RVO is geen in- of uitvoervergunning nodig voor eindproducten met ten hoogste 10 kilo van dit hout per zending. Zit er meer in, dan is voor verzending buiten de EU een vergunning nodig. Binnen de EU moet je kunnen aantonen dat het stuk legaal is gekocht of verkregen. Kan dat, dan is een EU-certificaat niet nodig.
Verzorging in het kort
Stof af met een droge, zachte doek. Zet een palissander meubel niet in de volle zon en laat er geen water op staan. Meer over olie, was en oude lak lees je in het boek Hout verzorgen op de plank Onderhoud.
Waarom wij ervan houden
Palissander geeft een lichte kamer een donker, stil middelpunt. Tegen een witgekalkte muur wordt een dressoir bijna een schilderij: je blijft kijken naar de aders. Het hout is mat en diep, nooit schreeuwerig. En nieuw Rio-palissander komt er niet meer bij. Wat er is, is wat er is, en dat maakt elk goed bewaard stuk iets om zuinig op te zijn.
De stukken van palissander uit onze collectie vind je hieronder. Ze hebben allemaal al een leven achter zich.
Geschreven door De HuiszwaluwPalissander
Postmodern
58 stukken van palissander vonden een nieuw thuis
Vintage Palissander Uitschuif eettafel jaren 60Verkocht
4 Deens Design Palissander stoelenVerkocht
Early 19th Century Rosewood Game, Card TableVerkocht
Vintage Design Nesttafels Mimiset Palissander ChroomVerkocht
Mid-Century Design stoel Palissander Zwart kunstleer jaren 60Verkocht
Set of 6 Mid-century Design Niels Møller Model 78 Rosewood Dining ChairsVerkocht
Danish Rosewood Mid-Century Dining Chairs Johannes Andersen Christian LinnebergVerkocht
Johannes Andersen Rosewood Dining Table Christian Linneberg Denmark 1964Verkocht
Vintage strak lang dressoir Palissander / ZwartVerkocht
Deens Design Palissander theewagen Mid-centuryVerkocht
TOP! Strak Vintage Design Lang en laag Dressoir Palissander jaren 60Verkocht
TOP! Strak Vintage Design Dressoir Palissander Jaren 60Verkocht
Vintage Design Palissander Salontafel Ovaal jaren 60Verkocht
TOP! Vintage Design Strak Palissander DressoirVerkocht
Vintage Design Topform Salontafel Palissander jaren 60Verkocht
Vintage Design Higboard Dressoir Palissander Fristho Nr IIVerkocht
Vintage Design Higboard Dressoir Palissander FristhoVerkocht
TOP Vintage Design Palissander Deens salontafel jaren 60Verkocht
Geweldige Vintage design bank bi-color palissander jaren 60Verkocht
Bijzondere Vintage Design eettafel palissander en wit vlakVerkocht
Vintage Design Palissander Uitschuiftafel jaren 60Verkocht
Vintage Design Palissander Wit Vitrinekast Inmobel jaren 60Verkocht
Vintage Design Palissander / Wit wandmeubel Inmobel jaren 60Verkocht
TOP! Palissander Vintage Design vitrine dressoir jaren 60VerkochtZoek je iets van palissander?
Laat het ons weten. We kopen elke week in en melden het als er iets binnenkomt.