Naar de inhoud
De Huiszwaluw – vintage interiors
Collectie EN

Leer

Uit de bibliotheek van

Leer is een dierenhuid die door looien houdbaar is gemaakt. Het is sterk, soepel en gaat tientallen jaren mee, en het is een van de weinige materialen die door gebruik mooier worden. Daarom zit het op zoveel oude stoelen en banken: van de Engelse Chesterfield tot de Deense fauteuil met een zitting van tuigleer. Maar leer is niet één ding. Hoe het gelooid en afgewerkt is, bepaalt hoe het eruitziet, hoe het veroudert en wat je ervan mag verwachten.

Wat het is

Een rauwe huid bederft. Looien is de behandeling die dat voorkomt: looistoffen binden zich aan het eiwit in de huid, het collageen, en maken er een blijvend materiaal van. Het meeste leer is rundleer; ongeveer 65 procent van al het leer komt van runderen.

Plantaardig gelooid en chroomgelooid

De oude manier is plantaardig looien. De looistof, tannine, komt uit boombast en andere plantendelen, zoals eik, kastanje, quebracho en mimosa. De huiden hangen wekenlang in kuipen met een steeds sterker looibad. Het leer dat eruit komt is stevig en niet erg soepel, lichtbruin van zichzelf, en het wordt gebruikt voor meubels, koffers, riemen en schoenen. Het kan slecht tegen water: het verkleurt ervan.

De nieuwe manier is chroomlooien, met chroomsulfaat en andere chroomzouten. Die methode is in de tweede helft van de negentiende eeuw ontwikkeld; de Amerikaan Augustus Schultz kreeg er in 1884 in New York octrooi op. Het looien zelf duurt minder dan een dag. Chroomleer is soepeler en rekbaarder dan plantaardig gelooid leer. Tegenwoordig wordt 85 tot 90 procent van al het leer zo gemaakt. Het ruwe chroomleer is grijsblauw en heet in het vak wet blue; de kleur komt er pas daarna op.

Nerfleer en splitleer

Een huid wordt in lagen gespleten. De bovenste laag, met de buitenkant van de huid, heet de nerf. Daar liggen de vezels het fijnst en het dichtst op elkaar. Leer waarbij de hele nerf intact is gelaten, heet volnerfleer en geldt als de beste kwaliteit. Het slijt niet weg, maar krijgt in de loop van zijn leven een patina.

Is het oppervlak bewerkt om het gelijkmatiger te maken, dan spreek je van gecorrigeerde nerf. Nubuck is nerfleer dat aan de nerfkant licht is opgeschuurd tot een fluweelachtig oppervlak. De laag onder de nerf is splitleer. Suède wordt van de onderkant van zo’n split gemaakt. Helemaal onderaan staat gebonden leer, in het Engels bonded leather: vermalen leerresten die met polyurethaan of latex op een drager van vezels zijn gelijmd.

Aniline, semi-aniline en gepigmenteerd

Dan de afwerking. Aniline leer is alleen gekleurd met oplosbare kleurstoffen, zonder dekkende laag erop. Je ziet de huid zelf: poriën, littekens, plooien. Omdat niets verborgen wordt, gebruikt men er alleen de beste huiden voor. Krijgt aniline leer een extra laag olie of was, dan heet het pull-up leer; dat geeft het een doorleefd uiterlijk.

Semi-aniline leer wordt op dezelfde manier gemaakt, maar krijgt een dunne beschermende toplaag tegen slijtage en vlekken. Gepigmenteerd leer heeft een dekkende laag met pigment, die het natuurlijke oppervlak onder één gelijkmatige kleur verbergt. Poriën en littekens zie je daar niet meer.

Tuigleer

Tuigleer, ook zadelleer genoemd, is dik, plantaardig gelooid rundleer, van ruim een millimeter tot wel vier millimeter. Het is gemaakt voor paardentuig en werd ook gebruikt voor de drijfriemen van machines. Het is zo stevig dat het geen vulling of ondergrond nodig heeft: een zitting of rug van tuigleer wordt gewoon tussen het frame gespannen.

Naturel tuigleer begint bleek, bijna roze. Door het licht wordt het in de loop van maanden en jaren donkerder, tot een warme cognackleur. Het rekt met de tijd een beetje uit; daarom zitten er vaak riempjes, gespen of een veter onder de zitting om het weer aan te spannen. Krassen en vlekjes horen erbij en zijn het bewijs dat het echt is.

Bekende leren meubels

De Chesterfield is een diepgeknoopte bank, meestal van leer, met armleuningen en rug op dezelfde hoogte. Het verhaal gaat dat Philip Stanhope, de vierde graaf van Chesterfield (1694–1773), de eerste liet maken. Zeker is dat de bank halverwege de negentiende eeuw in Engelse huizen geliefd werd. De clubfauteuil komt uit Frankrijk, waar hij eerst fauteuil confortable heette, en hoort bij de art deco. Waar het woord club vandaan komt, is niet duidelijk.

De Denen gebruikten leer spaarzaam en zichtbaar. Børge Mogensen (1914–1972) maakte eind jaren vijftig zijn Spaanse stoel: een frame van massief eiken met een zitting en rug van tuigleer. Poul Kjærholm (1929–1980) koos staal als zijn materiaal en combineerde het met leer, rotan, hout of marmer; zijn bekendste stoel is de PK22 uit 1956.

In Nederland tekende Martin Visser voor ’t Spectrum in Bergeijk de fauteuil SZ02: een frame van stalen buis met zitting en rug van zwart of naturel tuigleer, aan te spannen met een veter onder de zitting en een gesp achter de rug. Je ziet hem in de jaren zestig en zeventig.

Leer of kunstleer

Kunstleer, in Nederland vaak skai genoemd, is een laag kunststof op een drager van textiel. Het verschil zie je op vier plekken. De poriën: in echt leer staan ze onregelmatig, in kunstleer herhaalt het patroon zich. De rand: echt leer is daar ruw en vezelig, kunstleer laat een gladde laag zien met weefsel eronder. De achterkant: leer is vezelig als suède, kunstleer heeft een rug van stof. En de geur: leer ruikt naar leer, kunstleer naar kunststof. Over skai staat een eigen boek op deze plank.

Waar je op let als je koopt

Kijk eerst welk leer het is. Aniline leer en naturel tuigleer hebben geen beschermlaag en zijn gevoelig voor water en vlekken. Vlekken en verkleuring horen bij zo’n stuk, maar ze gaan er niet meer uit. Bij gepigmenteerd leer kijk je of de kleurlaag niet gebarsten is of afbladdert op de plekken waar veel gezeten is.

Voel of het leer nog soepel is. Uitgedroogd leer is hard en breekt op de vouwen. Kijk naar de naden en naar de randen van de zitting, en bij tuigleer naar de gaten waar de riempjes doorheen gaan: daar scheurt het het eerst. Vraag of de bekleding oorspronkelijk is. Nieuw leer op een oud frame is geen bezwaar, maar je hoort het te weten.

Verzorging in het kort

Houd leer uit de volle zon en weg van de verwarming. Stof het af met een droge, zachte doek en wees zuinig met water, vooral bij aniline leer en tuigleer. Meer staat in het boek Leer verzorgen op de plank Onderhoud.

Waarom wij ervan houden

Geen materiaal vertelt zo goed hoe het gebruikt is. Leer wordt donkerder waar handen het hebben aangeraakt en zachter waar iemand jaren heeft gezeten. In een lichte, rustige kamer is één leren stoel genoeg: hij brengt warmte en diepte zonder te glimmen. Oud leer is mat en doorleefd, en dat is precies wat wij zoeken. De stukken met leer uit onze collectie vind je hieronder, en ze hebben allemaal al een leven achter zich.

Geschreven door De Huiszwaluw

← Terug naar de bibliotheek

Nu te koop

Leer

Soort
Prijs
23 hangen hier
1880–1915

Art nouveau

1915–1945

Art deco

1945–1970

Mid-century

1970–1995

Postmodern

na 1995

Hedendaags

zonder jaartal

Tijdloos

Zoek je iets van leer?

Laat het ons weten. We kopen elke week in en melden het als er iets binnenkomt.

Mail een zoekopdracht WhatsApp