Naar de inhoud
De Huiszwaluw – vintage interiors
Collectie EN

Skai en kunstleer

Uit de bibliotheek van

Skai is kunstleer: een laag kunststof op een drager van textiel, met een reliëf dat op leer lijkt. Het was goedkoop, sterk en met een vochtige doek schoon te maken, en daarom zit het op talloze stoelen uit de jaren vijftig tot zeventig. Skai is eigenlijk een merknaam, maar het woord is zo gewoon geworden dat het in het Nederlands en het Duits voor alle kunstleer wordt gebruikt.

Wat het is

Kunstleer is een imitatie van leer die bestaat uit een kunststof op een drager van textiel. Bij skai en de meeste oude soorten is die kunststof pvc, polyvinylchloride. Pvc is van zichzelf hard en bros. Het wordt pas buigzaam als er een weekmaker doorheen is gemengd, een stof die tussen de ketens van de kunststof gaat zitten.

Het zachte pvc wordt als een laag op weefsel of tricot aangebracht. Het patroon van de nerf komt erin door persen of door de laag op papier te gieten waarin de nerf in spiegelbeeld staat. Het resultaat komt van de rol. Een stoffeerder hoeft niet om littekens of de vorm van een huid heen te snijden.

Waar Skai vandaan komt

Skai is een merk van de Duitse firma Konrad Hornschuch, genoemd naar de oprichter Konrad Hornschuch (1864–1943). Het bedrijf had fabrieken in Urbach en in Weißbach, een plaats bij Künzelsau in Baden-Württemberg. De fabriek in Weißbach was in de negentiende eeuw als textielfabriek begonnen en maakte sinds de jaren twintig kunstleer.

In 1958 bracht Hornschuch twee merken op de markt die allebei een begrip werden: het kunstleer skai en de zelfklevende decorfolie d-c-fix. In 1976 verhuisde het hoofdkantoor naar Weißbach. De naam skai raakte zo ingeburgerd dat hij als gewoon woord voor kunstleer in het Duitse woordenboek Duden en in Van Dale staat. Sinds 2017 hoort het bedrijf bij het Duitse concern Continental.

Voorlopers en andere namen

Kunstleer is ouder dan pvc. Het Britse Rexine, gemaakt in Hyde bij Manchester, was doek met een laag nitrocellulose en een ingeperst reliëf. Het kostte ongeveer een kwart van echt leer en zat vanaf de jaren twintig in Britse auto’s en treinen. In Amerika maakte DuPont iets vergelijkbaars op katoen, onder de naam Fabrikoid.

De stap naar pvc kon worden gezet toen Waldo Semon bij het Amerikaanse bedrijf B.F. Goodrich in 1926 een manier vond om pvc met toevoegingen week te maken. Het bekendste Amerikaanse merk is Naugahyde, genoemd naar de plaats Naugatuck in Connecticut waar het voor het eerst werd gemaakt; de naam is sinds 1936 als merk in gebruik. Het is tricot met een laag geschuimd pvc.

Andere namen die je tegenkomt zijn leatherette, imitatieleer, vinyl en in het Duits Kunstleder. Ze worden door elkaar gebruikt. Leatherette is een doek met een zachte laag pvc; met vinyl wordt het pvc zelf bedoeld.

Op stoelen uit de jaren vijftig tot zeventig

Kunstleer wordt vooral als bekleding gebruikt: op stoelen en banken en in auto’s. De voordelen lagen voor de hand. Het neemt geen vocht op en laat het niet door, het is goedkoper dan leer, de kwaliteit is altijd gelijk en je veegt het schoon. Dat maakte het het aangewezen materiaal voor plekken waar veel mensen zitten en waar gemorst wordt.

Wij zien het dan ook vooral op stoelen voor de keuken, het kantoor, de kantine en de school: een dunne gestoffeerde zitting en rug op een frame van stalen buis of hout. Op zulke stoelen is skai geen namaak die iets verbergt. Het is het materiaal waarvoor de ontwerper koos, en het hoort bij het stuk.

Pvc en polyurethaan

Er zijn twee grote families. Kunstleer van pvc neemt geen vocht op en voelt dicht en glad aan. Kunstleer van polyurethaan heeft een structuur met heel fijne poriën en ademt. Het oude skai van schoolstoelen en keukenstoelen is van de eerste soort.

Hoe het veroudert

Leer krijgt patina. Pvc veroudert anders, en de oorzaak is de weekmaker. Die zit niet chemisch vast aan de kunststof en trekt er in de loop van de jaren langzaam uit. Eerst komt hij naar het oppervlak: het kunstleer wordt kleverig en houdt stof en vuil vast. Daarna, als er steeds minder weekmaker over is, wordt het materiaal stijf en bros. Het krimpt, het barst op de plekken waar het buigt, en het verkleurt.

Dat proces is niet terug te draaien. Je kunt het alleen vertragen. Hard geworden skai wordt niet meer zacht, en een barst groeit door als er op gezeten wordt.

Zo onderscheid je het van leer

Kijk naar de achterkant, bij een naad of onder de zitting. Kunstleer heeft een rug van weefsel of tricot. Leer is daar ruw en vezelig, als suède. Kijk dan naar een snijrand: bij kunstleer zie je een gladde laag kunststof met stof eronder, bij leer één vezelige massa.

Kijk ook naar de nerf. In leer staan de poriën onregelmatig en is geen plek gelijk aan een andere. In kunstleer is het patroon ingeperst en herhaalt het zich. Ruik ten slotte: leer ruikt naar leer, kunstleer naar kunststof. En leer neemt vocht op, terwijl een druppel water op pvc blijft liggen.

Waar je op let als je koopt

Voel eerst. Goed skai is soepel en geeft mee onder je duim. Voelt het hard aan, of kleverig, dan is de weekmaker aan het verdwijnen. Kijk naar barstjes op de voorrand van de zitting, in de hoeken en langs de naden: daar begint het. Kijk of de bekleding niet gekrompen is en aan de nieten of de bies trekt.

Kleine slijtplekken horen bij een stoel die gebruikt is. Een zitting die over de hele breedte gebarsten is, moet opnieuw bekleed worden. Dat kan goed, en het doet niets af aan het frame, maar je hoort te weten wat je koopt. Vraag ook of het skai oorspronkelijk is.

Verzorging in het kort

Neem skai af met een vochtige doek en droog het na. Houd het uit de volle zon en weg van de verwarming. Meer staat in het boek Kleden en bekleding verzorgen op de plank Onderhoud.

Waarom wij ervan houden

Skai is het materiaal van de gewone, goede stoel. Het hoort bij de keukentafel, het klaslokaal en het kantoor van een halve eeuw geleden, en het heeft de kleuren van die tijd. Oud skai is mat geworden en zacht van toon, en op een strak stalen frame staat het in een lichte kamer heel rustig. Het doet zich niet voornamer voor dan het is. De stukken met skai en kunstleer uit onze collectie vind je hieronder, en ze hebben allemaal al een leven achter zich.

Geschreven door De Huiszwaluw

← Terug naar de bibliotheek

Nu te koop

Skai

Soort
Prijs
2 hangen hier

Zoek je iets van skai?

Laat het ons weten. We kopen elke week in en melden het als er iets binnenkomt.

Mail een zoekopdracht WhatsApp