Naar de inhoud
De Huiszwaluw – vintage interiors
Collectie EN

Grenen

Uit de bibliotheek van

Grenen is het gewone hout. Het hout van de keukenkast, de dekenkist, de boerentafel en het zomerhuis in Zweden. Het was nooit deftig en het hoefde nooit eeuwig mee, en juist daarom is een oud grenen meubel zo aantrekkelijk: het is gebruikt, geschuurd door handen, en warm van kleur geworden. Wie het leert lezen, ziet aan grenen meer dan aan menig duurder hout.

Wat grenen is en waar het vandaan komt

Grenen is in Nederland de naam voor het hout van dennen, bomen van het geslacht Pinus. Bijna altijd gaat het om de grove den, Pinus sylvestris. Die groeit van West-Europa tot in Oost-Siberië en is de enige den die in Noord-Europa van nature voorkomt. De boom wordt tot ongeveer 35 meter hoog en is te herkennen aan zijn oranjerode schors.

Het kernhout is licht roodbruin. Het spinthout, de buitenste laag van de stam, is lichtgeel tot bijna wit, en de grens tussen de twee is scherp. De draad is recht en de structuur gelijkmatig. Vers bewerkt ruikt grenen zacht naar hars. Gedroogd weegt het ongeveer 550 kilo per kubieke meter, maar dat wisselt sterk. Bomen uit het koude noorden groeien langzaam en geven zwaarder hout met fijnere jaarringen. Dat is het grenen dat je in goede oude meubels vindt.

Grenen of vuren

Grenen en vuren worden voortdurend verward. Vuren is het hout van de fijnspar, Picea abies, en komt vooral uit Scandinavië en het Oostzeegebied. Het is bleker: witgeel, zonder kleurverschil tussen kern en spint. In het licht wordt het geelbruin.

Het verschil zie je met het blote oog. Grenen heeft roodachtig kernhout, vuren niet. Grenen voelt een beetje vettig aan en ruikt naar hars, vuren heeft die harsgeur niet. In Engelse beschrijvingen kom je voor grenen ook de oude handelsnamen red deal en yellow deal tegen.

Geschilderd grenen

Naaldhout was goedkoop, en goedkoop hout werd geschilderd. Uit onderzoek naar Nederlands beschilderd meubilair uit de jaren 1600 tot 1930 blijkt dat het meeste daarvan van naaldhout is. Het was geen boerenkunst maar een product dat in grote aantallen in de steden van West-Nederland werd gemaakt. De makers heetten witwerkers en hadden hun eigen gilden. Hun meubels waren snel klaar: weinig verbindingen, geen snijwerk en verf die vlug droogde. De kastenmakers, die in eiken werkten, lieten deze goedkopere markt aan hen.

Een oud grenen meubel was dus vaak nooit bedoeld om blank te zijn. De verf was de afwerking, en soms ook de versiering. Vind je een kast of kist met de oude verf er nog op, dan heb je iets bijzonders: het stuk zoals het bedoeld was.

Grenen in Scandinavië

In het noorden is grenen het hout dat voor de deur groeit, en ontwerpers hebben er hun voordeel mee gedaan. De Zweed Axel Einar Hjorth tekende rond 1930 voor het Stockholmse warenhuis Nordiska Kompaniet een reeks eenvoudige, robuuste meubels van gebeitst grenen. Ze waren bedoeld voor buitenhuizen en kregen de namen van eilanden in de scherenkust van Stockholm, zoals Utö.

De Fin Ilmari Tapiovaara (1914–1999) ontwierp in 1955 de Pirkka, een tafel met stoelen, banken en krukken die aan Finse boerenmeubels doet denken. Het blad en de zittingen zijn van grenen, het onderstel van gelakt berken. De eerste fabrikant was Laukaan Puu.

Kwasten, hars en vergelen

Kwasten horen bij grenen. Het zijn de plekken waar een tak uit de stam groeide. Goedkoop grenen uit snelgroeiende bossen zit er vol mee. Antiek grenen en hout van hoge kwaliteit heeft er weinig of geen.

In een kwast zit hars, en hars komt door verf heen. Op geschilderd grenen zie je daarom na jaren gele of bruine vlekken precies op de plek van de kwasten. Schilders zetten een kwast om die reden eerst af met schellak.

Blank grenen blijft niet blank. Onder invloed van licht wordt licht naaldhout geler en donkerder. Nieuw grenen is bleek, oud grenen is honingkleurig. Die kleur komt met de jaren en zit in het hout zelf.

Zo herken je grenen

Kijk naar de jaarringen. Bij grenen wisselen lichte en donkere banen elkaar duidelijk af, en bij goed oud hout liggen ze dicht op elkaar. Zoek het roodachtige kernhout en het lichtere spint ernaast. Druk met je nagel in een plek die niet in het zicht zit: grenen is zacht en geeft mee. Een grenen kast is licht voor zijn formaat.

Kijk aan de binnenkant en de achterkant. Daar is het hout niet afgewerkt en zie je de echte kleur, de kwasten en hoe de planken zijn verbonden.

Waar je op let als je een stuk koopt

Grenen is zacht, dus deuken en krassen horen erbij. Let op wat het gebruik in de weg zit: laden die klemmen, planken die zijn gescheurd, poten die onderaan zijn ingerot. Kijk naar gaatjes van houtworm en klop het hout af op vers boormeel.

Is een stuk ooit van zijn verf ontdaan, kijk dan in de hoeken en naden. Daar blijven verfresten zitten, en ze vertellen je welke kleur het had. Controleer bij zo’n stuk of de verbindingen nog vast zitten. Een kleurverschil tussen delen wijst op een latere aanvulling: nieuw grenen is jaren lichter dan oud.

Verzorging in het kort

Stof af met een droge doek en neem vlekken af met een licht vochtige doek, die je meteen nadroogt. Blank grenen in de was krijgt af en toe een dun laagje boenwas. Oude verf laat je met rust. Meer lees je in het boek Hout verzorgen op de plank Onderhoud.

Waarom wij ervan houden

Grenen is licht en vriendelijk. Een honingkleurige kast tegen een witte muur maakt een kamer warm zonder hem zwaar te maken. Geschilderd grenen, in verschoten blauw, grijs of groen, geeft kleur die nooit hard is: mat, doorleefd, met het hout dat op de randen weer tevoorschijn komt. Het past in een keuken, een gang, een slaapkamer, en het vraagt niets van je.

De stukken van grenen uit onze collectie vind je hieronder. Ze hebben allemaal al een leven achter zich.

Geschreven door De Huiszwaluw

← Terug naar de bibliotheek

Nu te koop

Grenen

Zoek je iets van grenen?

Laat het ons weten. We kopen elke week in en melden het als er iets binnenkomt.

Mail een zoekopdracht WhatsApp