
Glas is het enige materiaal in huis dat het licht doorlaat en het tegelijk vormt. Een vaas, een karaf, de kap van een lamp: ze doen allemaal iets met het daglicht dat erop valt. Glas is ook het materiaal waaraan je het best kunt zien hoe het gemaakt is. Wie weet waar hij moet kijken, ziet of een glasblazer het aan zijn pijp had of dat het uit een pers kwam.
Wat het is
Gewoon glas is voor 70 tot 74 procent zand, om precies te zijn kiezelzuur. Daar komt soda bij, zodat het bij een lagere temperatuur smelt, en kalk, die het glas duurzaam maakt. Dat heet soda-kalkglas.
Het glasblazen is ruim tweeduizend jaar oud. In het midden van de eerste eeuw voor Christus ontdekten ambachtslieden aan de oostkust van de Middellandse Zee, in het huidige Libanon en Israël, dat je een klomp heet glas aan een pijp kunt opblazen. Kort daarna, in de eerste eeuw na Christus, blies men het glas ook in een vorm.
Geblazen en geperst
Bij vrij blazen vormt de glasblazer de bel met zijn adem en zijn gereedschap, zonder vorm. Is de vorm bijna klaar, dan neemt een tweede ijzeren stang, het pontil, het stuk aan de bodem over. Zo komt de bovenkant vrij en kan de rand worden afgewerkt. Daarna wordt het pontil afgebroken.
Persglas wordt niet geblazen. Een klomp heet glas wordt met een stempel in een metalen vorm gedrukt. De techniek is in de jaren 1820 in Amerika ontwikkeld; in 1825 kreeg John Bakewell in Pittsburgh het eerste patent op een persmachine. In de jaren 1830 kwam het persen naar Europa, vooral naar Frankrijk, Bohemen en Zweden. Tussen 1850 en 1910 was het meeste goedkope gebruiksglas geperst.
Kristal en opaline
Kristal is glas met loodoxide erin. De Engelsman George Ravenscroft kreeg in de jaren 1670 een patent en bracht het loodglas in de jaren daarna als eerste op grote schaal op de markt. Lood maakt glas zwaarder en laat het licht sterker breken, zodat geslepen kristal fonkelt als een prisma. Het is ook zachter, wat het slijpen makkelijker maakt, en het geeft een heldere klank als je er zacht tegen tikt.
Hier is een regel die je moet kennen. In de Europese Unie mag alleen glas met ten minste 24 procent loodoxide loodkristal heten; dat staat in richtlijn 69/493/EEG. Glas met minder lood heet kristallijn of kristalglas. En er is een raad die bij de regel hoort: lood kan in drank trekken, en meer naarmate de drank zuurder is en langer blijft staan. Gebruik een kristallen karaf om te schenken en niet om drank maanden in te bewaren.
Opaline is melkachtig, half doorschijnend glas. Het werd vooral in Frankrijk gemaakt, in de negentiende eeuw, met een hoogtepunt onder Napoleon III. De grote namen zijn Baccarat, Saint-Louis en Le Creusot. In het oorspronkelijke recept ging beenderas door het kristal. Echte oude opaline is met de mond geblazen: ze heeft geen naden en onder op de bodem een pontilmerk, ruw of weggeslepen.
Nederlands glas: Leerdam en Copier
De Glasfabriek Leerdam kreeg in 1912 een directeur die van glas kunst wilde maken, P.M. Cochius. De architect K.P.C. de Bazel ontwierp in 1915 als eerste glasserviezen, en na hem kwamen onder anderen H.P. Berlage, Chris Lanooy, Cornelis de Lorm en Chris Lebeau.
De belangrijkste naam is Andries Dirk Copier (1901–1991). Hij kwam in 1914 als jongen in de fabriek en bleef er tot 1971. Vanaf 1927 had hij de artistieke leiding. In 1930 ontwierp hij het Gildeglas, dat nog altijd gemaakt wordt. Daarnaast maakte hij Unica: vrije stukken waarvan er maar één bestaat, met de diamant gesigneerd en genummerd. Serica zijn kleine series, vaak naar een geslaagd uniek stuk. In 1940 richtte hij de Glasschool in Leerdam op.
Murano, Scandinavië en Frankrijk
In Venetië staan de ovens sinds een wet van 8 november 1291 op het eiland Murano. Daar ontwikkelde Angelo Barovier rond 1450 het cristallo, een kleurloos glas dat zijn naam dankt aan bergkristal. Murano is beroemd om millefiori en filigraan, en uit de twintigste eeuw om sommerso, Italiaans voor ondergedompeld. Die techniek stamt uit de late jaren dertig. Flavio Poli stond erom bekend, en in de jaren vijftig maakte Seguso Vetri d’Arte haar geliefd.
In Zweden begon Orrefors in 1898 als fabriek van flessen en vensterglas. Met de kunstenaars Simon Gate, vanaf 1916, en Edward Hald, vanaf 1917, werd het een van de grote namen, bewonderd op de tentoonstelling van 1925 in Parijs. In Finland bestaat Iittala sinds 1881. Alvar Aalto ontwierp er in 1936 zijn golvende vaas, en in 1951 wonnen Tapio Wirkkala en Timo Sarpaneva prijzen op de Triënnale van Milaan. In Denemarken was Per Lütken van 1942 tot zijn dood in 1998 artistiek leider van Holmegaard.
Het Franse glas van de art deco draagt de naam van René Lalique (1860–1945). Hij begon als juwelier, ontwierp vanaf 1907 parfumflessen en opende in 1921 een glasfabriek in Wingen-sur-Moder in de Elzas. In Nancy werkte sinds 1878 de glasfabriek Daum.
Glas in lampen
Glas en licht horen bij elkaar. Een kap van opaline of matglas verspreidt het licht en verbergt de lichtbron. Daum maakte met de smid Edgar Brandt lampen waarin glas en metaal samenkomen. Kijk bij een oude lamp dus eerst naar het glas: is de kap heel, en hoort hij bij de voet.
Zo herken je geblazen glas en persglas
Draai het stuk om. Onder op de bodem zit bij vrij geblazen glas het pontilmerk, het litteken waar de stang is afgebroken. Vaak is het weggeslepen tot een glad, hol rondje. Geen merk betekent niet meteen dat het stuk geperst is: het kan ook in een vorm geblazen zijn, of het merk is helemaal vlak geslepen.
Houd het dan tegen het licht. Geblazen glas is nooit helemaal gelijk. De wand is op de ene plek iets dikker dan op de andere, de vorm is net niet symmetrisch, en je ziet kleine luchtbelletjes en fijne slierten in het glas. Luchtbelletjes alleen bewijzen niets, ze komen ook in geperst glas voor. Kijk daarom altijd naar meer dan één kenmerk.
Persglas komt uit een vorm die uit delen bestaat, en waar die delen op elkaar sluiten, blijft een naad staan. Zoek met je vingertop langs de zijkant: je voelt een fijne opstaande lijn, vaak op twee of drie plaatsen. De wand is overal even dik en twee stukken zijn precies gelijk. Bij goed persglas zijn de naden bijna weggewerkt, dus zoek ook in het patroon en onder de voet.
Waar je op let als je koopt
Ga met je vinger langs de rand en de voet. Een schilfertje voel je eerder dan je het ziet. Houd het glas tegen het licht en zoek naar barsten, vooral bij een oor of een tuit.
Verzorging in het kort
Was oud glas met de hand in lauw water en droog het met een zachte doek. Zet het niet in de vaatwasser. Meer lees je in het boek Glas, keramiek en porselein verzorgen op de plank Onderhoud.
Waarom wij ervan houden
Glas vraagt bijna niets en geeft veel. Eén geblazen vaas op een vensterbank, zonder bloemen, vangt het koele daglicht en legt een vlek kleur op de witte muur. Juist de kleine oneffenheden, een belletje, een wand die niet overal even dik is, maken dat het licht erin leeft. De stukken van glas uit onze collectie vind je hieronder, en ze hebben allemaal al een leven achter zich.
Geschreven door De HuiszwaluwGlas
Empire & Napoleon III
Art nouveau
Art deco
ca. 1920–1935
Franse hanglamp
€ 445
jaren 20–30
Art deco hanglamp Degué
€ 395
1929
26-delig glasservies Logos & Narkissos van W.J. Rozendaal
€ 695
ca. 1930–1960
Groene glazen mandfles
€ 85
ca. 1930–1960
Vaas van gesatineerd persglas met rozen in reliëf
€ 65
1932–1933
Set of 7 Art Deco “Traditie” W.J. Rozendaal 1932-’33 Decanter and 6 glasses
€ 155
1932–1933
Art deco Traditie karaf met 7 glazen van W.J. Rozendaal
€ 195
Mid-century
midden 20e eeuw
Kristallen wandlampje in Maria Theresia-stijl
€ 65
jaren 50–70
Franse karaf met 4 compartimenten
€ 45
jaren 50–60
Vintage messing hanglamp met vier glazen kappen
€ 325
ca. 1960–1970
Set van 2 vintage Hiemstra Evolux hanglampen
€ 395
jaren 1960–1970
Bijzettafel met metalen lelies en glazen blad
€ 275
jaren 60
Glazen plafondlamp van Glashütte Limburg
€ 195
1968
Vintage glazen vissculptuur
€ 75
Postmodern
Hedendaags
Tijdloos
Empire & Napoleon III
1825 Empire tazza van vuurverguld brons, marmer en glas € 845 1850 Franse dame-jeanne van mondgeblazen glas met geïriseerde patina € 120Art nouveau
1900 Antieke bronzen sluislamp met rood signaalglas € 395Art deco
1920 Franse hanglamp € 445 1925 Art deco hanglamp Degué € 395 1929 26-delig glasservies Logos & Narkissos van W.J. Rozendaal € 695 1930 Groene glazen mandfles € 85 1930 Vaas van gesatineerd persglas met rozen in reliëf € 65 1932 Set of 7 Art Deco “Traditie” W.J. Rozendaal 1932-’33 Decanter and 6 glasses € 155 1932 Art deco Traditie karaf met 7 glazen van W.J. Rozendaal € 195Mid-century
1950 Kristallen wandlampje in Maria Theresia-stijl € 65 1955 Franse karaf met 4 compartimenten € 45 1955 Vintage messing hanglamp met vier glazen kappen € 325 1960 Set van 2 vintage Hiemstra Evolux hanglampen € 395 1960 Bijzettafel met metalen lelies en glazen blad € 275 1965 Glazen plafondlamp van Glashütte Limburg € 195 1968 Vintage glazen vissculptuur € 75Postmodern
1975 Temde tafellamp met opaline glazen kap en RVS voet € 295 1985 Large Dutch Design Vilma Henkelman, UNICA leerdam Art Glass Vase 1989 € 395 1985 Vintage serveerwagen in Bauhaus-stijl met glazen blad € 445Hedendaags
2002 Unica Design Dikwandige Vaas Roel Olivier Leerdam glas € 130Tijdloos
Keramiek / Glas Sculptuur schaal monogram € 10050 stukken van glas vonden een nieuw thuis
Gallotti & Radice “Riki T52” Chrome & Glass Serving Trolley / Bar Cart, ItalyVerkocht
Vintage kast / dressoirtje met schuifdeuren structuurglasVerkocht
Set van 2 vintage kastjes met ribbelglasVerkocht
Vintage schoolkast vitrinekast van eikenhout met glasdeurenVerkocht
Design Ufo Hanglamp Schaalvorm Diffuus licht gestraald glasVerkocht
Vintage Plexiglas Nesttafels uit de jaren 70 Roche Bobois door Michel DumasVerkocht
Space age Plexiglas salontafel met rooklazen blad ’70Verkocht
Decoratieve spiegel goud en “oud” glasVerkocht
Vintage Design salontafel tegels rookglas chroom jaren 70Verkocht
Art Deco Design Bijzettafel Schildpad glas Chromen randVerkocht
Grote 80’s Kroonluchter Slang Glas MetaalVerkocht
Bijzettafels Nesttafels Buisframe Chroom Rookglas jaren 60Verkocht
Vintage Design hanglamp geel glasVerkocht
Art Deco / Bauhaus Design Trolley Glas ChroomVerkocht
Grote Art Nouveau Spiegel Origineel Antiek GlasVerkocht
Vintage Design Hanglamp zwart metaal glasVerkocht
Boho Rotan Krantentafeltje IJsglas jaren 60Verkocht
Hollywood Regency stijl hanglamp goud en glasVerkocht
Dutch Design Dijkstra Hollywood Regency Style Wandlamp Goud / GlasVerkocht
Post Modern Glashütte Limburg Duitse tafel- of vloerlamp, jaren 70Verkocht
Vintage Design Glass Table Lamp 60sVerkocht
Vintage (hang) kast met glazen deuren jaren 50Verkocht
Design Bijenkorf Hand Kruk GlasfiberVerkocht
Vintage Design Italiaans Murano glazen tafellampVerkochtZoek je iets van glas?
Laat het ons weten. We kopen elke week in en melden het als er iets binnenkomt.