Naar de inhoud
De Huiszwaluw – vintage interiors
Collectie EN

Glas

Uit de bibliotheek van

Glas is het enige materiaal in huis dat het licht doorlaat en het tegelijk vormt. Een vaas, een karaf, de kap van een lamp: ze doen allemaal iets met het daglicht dat erop valt. Glas is ook het materiaal waaraan je het best kunt zien hoe het gemaakt is. Wie weet waar hij moet kijken, ziet of een glasblazer het aan zijn pijp had of dat het uit een pers kwam.

Wat het is

Gewoon glas is voor 70 tot 74 procent zand, om precies te zijn kiezelzuur. Daar komt soda bij, zodat het bij een lagere temperatuur smelt, en kalk, die het glas duurzaam maakt. Dat heet soda-kalkglas.

Het glasblazen is ruim tweeduizend jaar oud. In het midden van de eerste eeuw voor Christus ontdekten ambachtslieden aan de oostkust van de Middellandse Zee, in het huidige Libanon en Israël, dat je een klomp heet glas aan een pijp kunt opblazen. Kort daarna, in de eerste eeuw na Christus, blies men het glas ook in een vorm.

Geblazen en geperst

Bij vrij blazen vormt de glasblazer de bel met zijn adem en zijn gereedschap, zonder vorm. Is de vorm bijna klaar, dan neemt een tweede ijzeren stang, het pontil, het stuk aan de bodem over. Zo komt de bovenkant vrij en kan de rand worden afgewerkt. Daarna wordt het pontil afgebroken.

Persglas wordt niet geblazen. Een klomp heet glas wordt met een stempel in een metalen vorm gedrukt. De techniek is in de jaren 1820 in Amerika ontwikkeld; in 1825 kreeg John Bakewell in Pittsburgh het eerste patent op een persmachine. In de jaren 1830 kwam het persen naar Europa, vooral naar Frankrijk, Bohemen en Zweden. Tussen 1850 en 1910 was het meeste goedkope gebruiksglas geperst.

Kristal en opaline

Kristal is glas met loodoxide erin. De Engelsman George Ravenscroft kreeg in de jaren 1670 een patent en bracht het loodglas in de jaren daarna als eerste op grote schaal op de markt. Lood maakt glas zwaarder en laat het licht sterker breken, zodat geslepen kristal fonkelt als een prisma. Het is ook zachter, wat het slijpen makkelijker maakt, en het geeft een heldere klank als je er zacht tegen tikt.

Hier is een regel die je moet kennen. In de Europese Unie mag alleen glas met ten minste 24 procent loodoxide loodkristal heten; dat staat in richtlijn 69/493/EEG. Glas met minder lood heet kristallijn of kristalglas. En er is een raad die bij de regel hoort: lood kan in drank trekken, en meer naarmate de drank zuurder is en langer blijft staan. Gebruik een kristallen karaf om te schenken en niet om drank maanden in te bewaren.

Opaline is melkachtig, half doorschijnend glas. Het werd vooral in Frankrijk gemaakt, in de negentiende eeuw, met een hoogtepunt onder Napoleon III. De grote namen zijn Baccarat, Saint-Louis en Le Creusot. In het oorspronkelijke recept ging beenderas door het kristal. Echte oude opaline is met de mond geblazen: ze heeft geen naden en onder op de bodem een pontilmerk, ruw of weggeslepen.

Nederlands glas: Leerdam en Copier

De Glasfabriek Leerdam kreeg in 1912 een directeur die van glas kunst wilde maken, P.M. Cochius. De architect K.P.C. de Bazel ontwierp in 1915 als eerste glasserviezen, en na hem kwamen onder anderen H.P. Berlage, Chris Lanooy, Cornelis de Lorm en Chris Lebeau.

De belangrijkste naam is Andries Dirk Copier (1901–1991). Hij kwam in 1914 als jongen in de fabriek en bleef er tot 1971. Vanaf 1927 had hij de artistieke leiding. In 1930 ontwierp hij het Gildeglas, dat nog altijd gemaakt wordt. Daarnaast maakte hij Unica: vrije stukken waarvan er maar één bestaat, met de diamant gesigneerd en genummerd. Serica zijn kleine series, vaak naar een geslaagd uniek stuk. In 1940 richtte hij de Glasschool in Leerdam op.

Murano, Scandinavië en Frankrijk

In Venetië staan de ovens sinds een wet van 8 november 1291 op het eiland Murano. Daar ontwikkelde Angelo Barovier rond 1450 het cristallo, een kleurloos glas dat zijn naam dankt aan bergkristal. Murano is beroemd om millefiori en filigraan, en uit de twintigste eeuw om sommerso, Italiaans voor ondergedompeld. Die techniek stamt uit de late jaren dertig. Flavio Poli stond erom bekend, en in de jaren vijftig maakte Seguso Vetri d’Arte haar geliefd.

In Zweden begon Orrefors in 1898 als fabriek van flessen en vensterglas. Met de kunstenaars Simon Gate, vanaf 1916, en Edward Hald, vanaf 1917, werd het een van de grote namen, bewonderd op de tentoonstelling van 1925 in Parijs. In Finland bestaat Iittala sinds 1881. Alvar Aalto ontwierp er in 1936 zijn golvende vaas, en in 1951 wonnen Tapio Wirkkala en Timo Sarpaneva prijzen op de Triënnale van Milaan. In Denemarken was Per Lütken van 1942 tot zijn dood in 1998 artistiek leider van Holmegaard.

Het Franse glas van de art deco draagt de naam van René Lalique (1860–1945). Hij begon als juwelier, ontwierp vanaf 1907 parfumflessen en opende in 1921 een glasfabriek in Wingen-sur-Moder in de Elzas. In Nancy werkte sinds 1878 de glasfabriek Daum.

Glas in lampen

Glas en licht horen bij elkaar. Een kap van opaline of matglas verspreidt het licht en verbergt de lichtbron. Daum maakte met de smid Edgar Brandt lampen waarin glas en metaal samenkomen. Kijk bij een oude lamp dus eerst naar het glas: is de kap heel, en hoort hij bij de voet.

Zo herken je geblazen glas en persglas

Draai het stuk om. Onder op de bodem zit bij vrij geblazen glas het pontilmerk, het litteken waar de stang is afgebroken. Vaak is het weggeslepen tot een glad, hol rondje. Geen merk betekent niet meteen dat het stuk geperst is: het kan ook in een vorm geblazen zijn, of het merk is helemaal vlak geslepen.

Houd het dan tegen het licht. Geblazen glas is nooit helemaal gelijk. De wand is op de ene plek iets dikker dan op de andere, de vorm is net niet symmetrisch, en je ziet kleine luchtbelletjes en fijne slierten in het glas. Luchtbelletjes alleen bewijzen niets, ze komen ook in geperst glas voor. Kijk daarom altijd naar meer dan één kenmerk.

Persglas komt uit een vorm die uit delen bestaat, en waar die delen op elkaar sluiten, blijft een naad staan. Zoek met je vingertop langs de zijkant: je voelt een fijne opstaande lijn, vaak op twee of drie plaatsen. De wand is overal even dik en twee stukken zijn precies gelijk. Bij goed persglas zijn de naden bijna weggewerkt, dus zoek ook in het patroon en onder de voet.

Waar je op let als je koopt

Ga met je vinger langs de rand en de voet. Een schilfertje voel je eerder dan je het ziet. Houd het glas tegen het licht en zoek naar barsten, vooral bij een oor of een tuit.

Verzorging in het kort

Was oud glas met de hand in lauw water en droog het met een zachte doek. Zet het niet in de vaatwasser. Meer lees je in het boek Glas, keramiek en porselein verzorgen op de plank Onderhoud.

Waarom wij ervan houden

Glas vraagt bijna niets en geeft veel. Eén geblazen vaas op een vensterbank, zonder bloemen, vangt het koele daglicht en legt een vlek kleur op de witte muur. Juist de kleine oneffenheden, een belletje, een wand die niet overal even dik is, maken dat het licht erin leeft. De stukken van glas uit onze collectie vind je hieronder, en ze hebben allemaal al een leven achter zich.

Geschreven door De Huiszwaluw

← Terug naar de bibliotheek

Nu te koop

Glas

Soort
Prijs
22 hangen hier
1800–1880

Empire & Napoleon III

1880–1915

Art nouveau

1915–1945

Art deco

1945–1970

Mid-century

1970–1995

Postmodern

na 1995

Hedendaags

zonder jaartal

Tijdloos

Zoek je iets van glas?

Laat het ons weten. We kopen elke week in en melden het als er iets binnenkomt.

Mail een zoekopdracht WhatsApp