Naar de inhoud
De Huiszwaluw – vintage interiors
Collectie EN

Rotan

Uit de bibliotheek van

Rotan is de stengel van een klimpalm uit de tropen. Hij is licht, taai en buigzaam, en je kunt er zowel een heel stoelframe van maken als het fijne vlechtwerk van een zitting. Daarom kom je het overal tegen: in de Weense caféstoel, in de serrestoelen van rond 1900 en in de lichte fauteuils uit de jaren vijftig en zestig. Wat in Nederland een rieten stoel heet, is bijna altijd van rotan.

Wat het is

Rotan is de naam voor ongeveer zeshonderd soorten klimpalmen uit de Oude Wereld. Het grootste geslacht heet Calamus. De planten groeien in tropische regenwouden, het meest in Zuidoost-Azië; ongeveer zeventig procent van alle rotan staat in Indonesië. Het woord komt uit het Maleis: rotan.

Een rotanpalm maakt geen stam zoals een boom. Hij klimt met lange, dunne stengels door andere bomen omhoog. Die stengels zijn enkele millimeters tot bijna tien centimeter dik en worden tientallen meters lang, sommige tot tweehonderd meter. Over de hele lengte blijven ze even dik. En ze zijn massief: anders dan bamboe is rotan vanbinnen niet hol.

Van één stengel twee materialen

De hele stengel, schoongemaakt en gedroogd, dient als frame. Boven vuur laat hij zich met de hand buigen. Daarnaast wordt de stengel gesplitst in twee delen die elk hun eigen werk doen.

De harde buitenlaag wordt in smalle stroken gesneden. Daarmee worden verbindingen omwikkeld, en ervan wordt de bekende mat met gaatjes gevlochten die je in stoelzittingen en ruggen ziet. In de handel heet dat vlechtwerk webbing of Weens vlechtwerk. De kern van de stengel wordt in ronde draden van verschillende dikte gesneden. Dat is pitriet, het zachtere materiaal van manden en van dicht gevlochten stoelen.

Riet, bamboe en wilgentenen

Rond 1880 ging rotan in Nederland riet heten, omdat de stengel op die van slootriet leek. Echt riet, Phragmites australis, is een gras met een holle stengel en iets heel anders. Een rieten stoel is dus zelden van riet.

Bamboe is ook een gras. De stengel is hol en heeft knopen. Schoongemaakte rotan lijkt er op het eerste gezicht op, maar is massief. Wilgentenen zijn de twijgen van de wilg, het materiaal waarmee in Noordwolde het vlechten begon. Rotan blijft over de hele lengte even dik, is soepeler dan wilgenteen en gaat langer mee.

De geschiedenis in meubels

Het vlechtpatroon met de gaatjes werd in de achttiende eeuw geliefd in Wenen en heet sindsdien Wiener Geflecht. Michael Thonet gebruikte het voor de zitting van zijn stoel nr. 14 uit 1859, de bekendste caféstoel ter wereld. Vanaf ongeveer 1880 kwamen hele meubels van rotan in de mode, eerst voor de tuin en de serre en daarna voor de woonkamer. In de negentiende eeuw vond men gevlochten meubels ook schoner dan gestoffeerde.

De moderne ontwerpers namen het over. Marcel Breuer zette in 1928 een zitting en rug van rotan in een frame van stalen buis; die stoel werd later bekend als de Cesca. De Italiaanse architect Franco Albini (1905–1977) tekende in 1951 de fauteuil Margherita, opgebouwd uit zestig rotanstengels, die op de negende Triënnale van Milaan een gouden medaille kreeg. De Deen Poul Kjærholm combineerde in 1965 staal en gevlochten rotan in zijn ligstoel PK24.

Noordwolde en Dirk van Sliedregt

In Nederland ligt de bakermat in Noordwolde in Friesland. Twee fabrieken, Rohé en Gebr. Jonkers, legden zich daar toe op vlechtwerk. De rotan kwam uit Indonesië en verving de wilgentenen waarmee het dorp begonnen was. Beide fabrieken werkten met Deense en Nederlandse ontwerpers, onder wie Dirk van Sliedregt.

Van Sliedregt tekende eerst een stoel die helemaal van rotan was. Begin jaren vijftig bedacht hij de combinatie van rotan met een frame van stalen buis. Dat werd een groot succes, geprezen door de Stichting Goed Wonen. De Rohé-stoel 149 is nu het pronkstuk van het Nationaal Vlechtmuseum in Noordwolde. Het hele verhaal van het dorp en de fabriek lees je in het boek over Rohé Noordwolde.

In de jaren zeventig kwam rotan opnieuw in de mode, nu samen met bamboe. De Milanese ontwerpster Gabriella Crespi maakte tussen 1972 en 1975 een hele collectie van die twee materialen.

Zo herken je het

Kijk naar het uiteinde van een stengel, onder een poot of aan de achterkant. Rotan is daar dicht en vol, zonder holte. De stengel is rond, glad en over de hele lengte even dik. Echte rotan is licht: een fauteuil til je met één hand op.

Bij webbing zie je smalle, platte stroken, gevlochten tot een mat met gaatjes. Pitriet is rond en overal even dik. Zie je een holle stengel met knopen, dan is het bamboe. Zie je twijgen die naar één kant dunner worden, dan zijn het wilgentenen.

Waar je op let als je koopt

Ga erin zitten en luister. Een beetje kraken hoort erbij, maar het frame mag niet wiebelen. Kijk naar de omwikkelde verbindingen: daar laat het bindwerk het eerst los. Kijk of de spijlen heel zijn en of er geen stengel gebroken is op de plek waar hij het scherpst gebogen is.

Bij webbing let je op gebroken strengen en op een zitting die doorhangt. Een mat met een gat scheurt verder. Bij stoelen op een stalen frame kijk je naar roest onder de poten en naar de dopjes. Kijk ten slotte of het vlechtwerk nergens droog en gebarsten is.

Verzorging in het kort

Rotan houdt niet van droge, hete lucht en ook niet van nat staan. Zet het niet tegen de verwarming of in de volle zon, en stof het af met een zachte borstel. Meer staat in het boek Rotan en riet verzorgen op de plank Onderhoud.

Waarom wij ervan houden

Rotan is licht in elke betekenis. Je kijkt erdoorheen, het werpt een fijne schaduw op de muur en het laat een kamer open. Naast donker hout of een zware kast geeft het lucht. De kleur is warm en mat, en wordt met de jaren alleen maar mooier. De stukken van rotan uit onze collectie vind je hieronder, en ze hebben allemaal al een leven achter zich.

Geschreven door De Huiszwaluw

← Terug naar de bibliotheek

Nu te koop

Rotan

Eerder in onze collectie

24 stukken van rotan vonden een nieuw thuis

Zoek je iets van rotan?

Laat het ons weten. We kopen elke week in en melden het als er iets binnenkomt.

Mail een zoekopdracht WhatsApp